DEEL2 ONZICHTBARE HAND
[00:00:00] Jij weet waar we moeten zijn Chris? Ja, kast veertien
En dan staat ie. Ja, even kijken. Ja, hier is het. Kijk, dit is de doos. En dan is dit het dossier. Jeetje.
Archiefstukken zijn indrukwekkende processen verbaal met sierlijke letters, voorzien van een rood zegel. In deze doos met nieuw ontdekte documenten over de zaak Marietje Kessels vinden we ook kleine kaartjes, frommelige briefjes, soms niet veel meer dan een snippertje papier. En [00:01:00] toch, het is allemaal van belang voor het grote verhaal.
En in dat verhaal zijn we nu beland aan het eind van december duizendnegenhonderd. Voor de moord op de elfjarige Marietje in Tilburg zit schilder August Mutsaers nog altijd in voorarrest, terwijl koster Johan van Istendaal dan net is vrijgelaten. En ik nodig je uit eens mee te kijken naar die kleine kaartjes.
Want het lijken soms dan wel flarden, maar ook zo'n snippertje kan van belang zijn. Kan het ontbrekende puzzelstukje zijn om het complete verhaal over Marietje Kessels te vertellen. Want de boodschap in veel van die kaartjes en briefjes is overduidelijk. Ook in duizendnegenhonderd zetten mensen vraagtekens bij de rol van de kerk.
Wel edele [00:02:00] achtbare heer, ik als geboren Amsterdammer en een groot kindervriend zijnde, verzoek u beleefd van heden af de koster van de rooms-katholieke kerk het Heilige Hart direct in hechtenis te nemen. En ik kan u beslist beloven dat wanneer de koster istenaal niet in hechtenis genomen wordt, dat ik hem kom vermoorden.
Incognito, een kindervriend Ik ben Marie-Lou Nillessen en dit is deel twee van de moord op Marietje Kessels. Een onzichtbare hand
Je luistert naar het geheugen van Brabant, de podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum in 's-Hertogenbosch. Dwaal mee door onze archieven op zoek naar de mooiste verhalen van vroeger.
Hier is je reis leider op onze speurtocht [00:03:00] Marilou Nilsen
Als commissaris Kaas de brief onder ogen krijgt waarin deze kindervriend dreigt de koster te vermoorden, vraagt hij zich af of de koster niet beschermd moet worden. Of die bescherming er gekomen is, dat weten we niet. Maar we weten wel iets meer over de vrijlating van de koster, want die kon namelijk op hulp rekenen.
Kijk maar eens naar deze brief die hij schreef aan het thuisfront. Even kijken. Je hoort hier de stem van mijn collega Christian. Je herkent hem vast van de vorige keer. We hebben zojuist die ene doos uit het depot gehaald. Die doos van de verwarde zwerver Breithout, die in 1918 de moord op Marietje bekent.
Precies achttien jaar na haar verdwijning. En deze zwerver blijkt er helemaal niets mee van doen te hebben. Maar door zijn bekentenis toen zijn er andere, eerdere archiefstukken in zijn dossier beland. En meer dan een eeuw zaten deze documenten, [00:04:00] originele documenten over de moord op Marietje Kessels, verstopt onder de naam Breithout.
En nu bladeren Christian en ik door die stukken. Even kijken. Breda, 28 december 1900. Beste Frans en Marie. Hedenmiddag heb ik mijn invrijheidstelling ontvangen en nu moet ik zo gauw mogelijk kleren hebben. Dus wees zo goed morgenvoormiddag met uw moeder of Lisa naar Tilburg te gaan en dan mijn kleren bij elkander te pakken.
Mijn overjas niet, anders wordt het pakket te groot. Ja, weet je wat nou het opmerkelijke is? Nee. Dat ik hier een verklaring heb van commissaris Karels. Want blijkbaar heeft de pastoor, uh, ook gehoord van die brief en die heeft daar weer iets over vader Kessels, uh, gezegd en die heeft daar Karels weer over aangesproken, want die vond het namelijk opvallend dat specifiek dat ene kledingstuk die overjas miste.[00:05:00] 
En nou zegt... Ja, het is een serieus moordonderzoek, maar zo gaat het dus in het Tilburg van 1900. De koster schrijft een brief om kleding zonder die overjas. De pastoor hoort dat die brief er is en kent de inhoud en die meldt dat weer aan vader Kessels, die op zijn beurt weer de commissaris op de hoogte stelt.
En nou zegt Karels daarover, hè, schrijvende aan de officier van justitie. Ja. Daarover nadenkende kwam bij mij de gedachte op: zou aan dat kledingstuk soms sporen te ontdekken zijn betrekking hebbende op het misdrijf? Oké, dus de koster is dan al op vrije voeten. Ja. Maar Karels denkt: hmm, laat ik hem toch wel een beetje...
In de gaten houden. Ja, ja. Hij is nog niet helemaal zonder verdenking dus. Nee, duidelijk niet zelfs. En dat is opmerkelijk, want er wordt nog wel eens verondersteld dat de kerk destijds volledig buiten schot werd gehouden. Maar hier zien we iets anders. Want ook na [00:06:00] de vrijlating van de koster houdt de commissaris de nodige argwaan tegen hem.
Aan het begin van de vorige eeuw is Tilburg de meest katholieke stad van Brabant. Het geloof zit diep in de haarvaten van de Tilburgers. Ik kan het me nu moeilijk voorstellen in onze tijd, waarin de kerk nou bijna dagelijks onder vuur ligt en er nieuwe zaken van kindermisbruik nog altijd aan het licht komen.
Maar dat de kerk of de pastoor in het Tilburg van duizendnegenhonderd iets meer zou weten over het misdrijf is voor velen ondenkbaar, maar niet voor iedereen. En dat die rol van de geestelijkheid steeds meer eh in twijfel werd getrokken. Dat blijkt ook in dit dossier weer uit eigenlijk allerlei briefjes die bijna [00:07:00] altijd anoniem eh bij de politie werden aangedragen.
Dit is er zo, zo eentje. Kijk zo heel veel kleine kleine briefjes. Briefkaartjes. Ja. Ja, briefkaartjes eigenlijk. Even kijken. Daar ik mij niet langer kan inhouden en ik gaarne zou willen dat de dader van de moord te Tilburg aan het daglicht komt, zou ik uEd. Achtbare raden den pastoor eens te ondervragen.
Pastoor onderstreept. Wellicht zal er dan meer aan het daglicht komen. Of liever gezegd zeker. Hoogachtend. En en. Ja. Dus uh nou ja, veel anoniemer kan het uh niet. Of hier nog zo'n kaartje. Het is schande dat er in deze treurige zaak niet als getuige opgeroepen is pastoor Sinnik Bergman. Die weet er veel, zo niet alles van.
En een onschuldige wordt ter wille van hem veroordeeld. Een pastoor kan ook slecht wezen, [00:08:00] al meent hij het recht te hebben iemand tot zwijgen te dwingen. Zo. Ja, en dat duidt misschien wel op die uh, die getuige Jongbloed. Weet je nog wel? Oh ja, postpode Jongbloed. Dat is de man die in de kerk zit als Marietje daar verdwijnt.
Die gekerm hoort, maar niet weet wat te doen en die zich daarna kwelt met de vraag of hij het meisje op dat moment had kunnen redden. En Jongbloed is de man die zijn verklaring dat hij de koster heeft gezien later weer terugtrekt nadat de pastoor bij hem op bezoek was geweest. Alhoewel het niet uh hardop werd gezegd, maar wel anoniem neergeschreven.
Ja, de kerk ging toch niet helemaal vrijuit in de ogen van veel mensen? Nee.
Het feit dat de koster van Isdael nog voor het einde van het jaar duizendnegenhonderd al op vrije voeten wordt gesteld, waardoor de schilder Mutsaerts de enige [00:09:00] verdachte blijft, zal de geruchtenstroom rond de koster en de pastoor alleen maar verder hebben gevoed. En de zaak houdt niet alleen Tilburg bezig.
Heel Nederland kijkt en leest mee als August Mutsaerts een half jaar later, op woensdag 12 juni 1901 als enige verdachte voor de rechtbank in Breda moet verschijnen. Daar wordt Mutsaerts bijgestaan door de jonge, veelbelovende advocaat Frans Pels Rijcken. Ook belangrijk Pels Rijcken is niet katholiek, maar protestant.
Tien maanden lang is hij alleen maar met deze zaak bezig. Pro Deo. Zijn pleidooi voor de onschuld van de schilder neemt meerdere uren in beslag, maar de publieke tribune hangt aan zijn lippen. Het helemaal
Zelden of nooit werd er een [00:10:00] misdaad gepleegd dat zozeer op het gemoed heeft gewerkt van bijna het gehele Nederlandse publiek als de afgrijselijke daad waarvan dit strafproces het gevolg is. Toen in het laatst van augustus van het vorig jaar door de nieuwsbladen de mare werd verspreid van de geheimzinnige verdwijning en daarmee van de afgrijselijke moord van het elfjarig meisje, ging er een schok, een rilling, een huivering door het land.
En al naar gelang van meerdere bijzonderheden bekend werden, nam de onrust en de afschuw over de wandaad steeds meer en meer in hevigheid toe
Zijn woorden zijn zo beeldend. Ik zie ze voor me als een film, alsof ik zelf getuige ben in deze rechtszaal. Pels Rijcken bouwt zijn verhaal zorgvuldig op. Probeert duidelijk te maken dat het niet de schilder kan zijn geweest en benoemt wat wel door veel mensen werd gedacht, maar door [00:11:00] niemand hardop gezegd.
De merkwaardige bemoeienissen van pastoor Van Sinick Bergmann In de woorden van de jonge advocaat: Ene onzichtbare hand die rusteloos werkt en wroet. Merkbaar in de gehele instructie en altijd ten gunste van de koster en ten nadele van de schilder. Na die woorden wordt er al onrustig geschoven op de stoelen, maar er gaat pas een hoorbare golf van ontzetting door de rechtbank als hij zijn verhaal afsluit door de koster te beschuldigen van een ernstig misdrijf.
De onder ede afgelegde verklaring van Van Istendaal is te bar. Ik zie mij dus verplicht de rechtbank te vragen een onderzoek in te stellen naar meineed door de koster
Die verklaarde namelijk dat hij op 22 augustus, dus de dag van de verdwijning van Marietje, [00:12:00] al rond 10.30u de kerk had verlaten om naar huis te gaan, want daar zou hij namelijk een partij hout in ontvangst hebben genomen om eraan te werken. Maar Pels Rijcken die had verschillende getuigen die beweerden dat het hout pas in de middag was gekomen, dus dat klopte niet wat die koster zei.
En daarop vroeg dus Pels Rijcken om een onderzoek, om meineed. En wat we nu hebben. Kijk maar eens hier in lastig leesbaar handschrift. Zeg dat. Dat is het verslag van de heer Spanjaard van Woerden. Dat was de officier van justitie. Ja. En uit dat verslag blijkt dat er ook andere getuigen waren. Die volhouden dat zij op 21 augustus 1900, alzo den dag te voren omstreeks vier uren, een wagen waarop hout van.
Ja, en dan enkele namen van leveranciers. Oké. Voor Van Istendaal bij de werkplaats voor deze laatste hebben gezien staan en de verklaringen van verschillende [00:13:00] getuigen die in de voormiddag van 22 augustus 1900 in de werkplaats van Van Istendaal hebben horen schaven. Ja, dus dat hout, dat was al veel eerder geleverd, zeggen hen.
En ook hebben anderen weer Van Istendaal al horen werken aan het hout, ook in de voormiddag. Dus die verklaring, die lijkt te kloppen. En ook andere getuigen die verklaarden dat hij om 12.00u op die dag de kerkdeuren al zou hebben afgesloten. Wat natuurlijk verdacht zou zijn, want die staan normaal gesproken altijd open.
Maar staat er dan. Doch die getuigen zijn niet eenstemmig omtrent de bij omstandigheden. Ja, en dan staat er hier even verderop staat. En twee van de getuigen verklaren bij hun verschillende verhoren nu eens zo en dan weder anders. O lekker. Ja. Kortom, blijkt wel uit dit verslag van die Spanjaard van Woerden dat er echt wel veel onduidelijkheid is.
Getuigen zijn niet eensgezind of [00:14:00] ze veranderen hun verhaal nogal eens. In ieder geval is de conclusie van de officier van justitie dat er geen reden is tot een onderzoek tot meineed. En daarmee blijft het alibi van de koster staan. Er komt geen onderzoek. En toch, het opsporingswerk zou zoveel meer diepgang hebben gekregen als dat er wel was geweest.
En Spanjaard van Woorden mag denken dat hij daar gegronde redenen voor had. Het blijft in onze ogen nu toch een, ja, een gemiste kans. Want rond die koster hangt een soort van rook. Ook op heel cruciale momenten. Dit is van vader Kessels. Ja, en dat is degene die eigenlijk ja, gedurende het hele onderzoek, ondanks het enorme leed wat hem en zijn gezin is aangedaan, toch behoorlijk gebalanceerd en genuanceerd overkomt.
En kijk eens wat hij hier schrijft over de koster [00:15:00] Toen u commissaris de koster van Istedaal te mijner huize beschuldigde van moord op mijne dochtertje en hem arresteerde, was de pastoor van Sinnik Bergman daarbij tegenwoordig. En dan gaat het verder. En dan vraagt de pastoor aan de koster of hij het kind heeft gezien en die antwoordt dan dat hij Marietje rond 10.30u van de kerk naar huis heeft zien lopen.
En als vader Kessels dat hoort, dan zegt hij Toen dacht ik dat is een leugen en vertelde dit terstond aan mijn vrouw. Dus vader. Ja. Dus vader Kessels denkt wacht eens even, wat jij nu zegt, dat kan niet kloppen. Nee, nee. En en Nog niet eens alleen van nou, daar heeft hij zich verkeerd herinnerd, maar hij noemt het ook gewoon echt.
Hij liegt. Ja. Ja. En dat is natuurlijk wel ja. Beschuldigend, want. Op het moment dat de koster wordt gearresteerd, nota bene in het huis van de familie Kessels zelf, moet vader Kessels dit allemaal aanzien [00:16:00] en aanhoren. Een pertinente leugen terwijl het om de moord van je eigen dochtertje gaat. Ik kan me er geen voorstelling van maken hoe die man zich op dat moment moet hebben gevoeld.
En terwijl ik alles nog eens door mijn hoofd laat gaan, komt Christian met nog een opmerkelijk briefje. Misschien wel nog opmerkelijker. Een verklaring, of in ieder geval heeft het zelf opgeschreven door een J. Heemskerk. Ja, een een. Een bekende naam van die bouwmeester, die opzichter. Maar ik moet heel eerlijk toegeven dat ik niet zeker weet of dit wel dezelfde is.
Maar ja. Zou kunnen. Maar het komt overeen. Maar hij gaat in ieder geval over hetzelfde moment. Eigenlijk die laatste ogenblikken uit het leven van Marietje. En ja, de rol van de koster daarin. Kijk maar eens. Toen ik uit de kerk kwam, keek ik in de richting der [00:17:00] Noordhoek, doch heb toen de koster niet gezien.
Op de weg naar de achterzijde der kerk kwam ik Maria Kessels tegen. Zij liep zo hard dat ik dacht dat kind zal nog vallen. Ik keerde mij om en zag toen het kind met de koster de kerk ingaan.
Ik keerde mij om en zag toen het kind met de koster de kerk ingaan. Ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik wist even niet wat ik hoorde. Tot nu toe ging ik ervan uit dat Maria Smulders, eigenaresse van het café, de laatste was die Marietje zag. En nu staat het hier op een los papiertje. [00:18:00] Niet in een officiële verklaring van de politie.
Of toch? Ik ga weer op zoek in het uitgebreide archief over de zaak van Marietje dat we al eerder onderzochten. Op zoek naar een verklaring van bouwmeester Heemskerk, maar daarin geen woord over de koster die met Marietje de kerk in loopt. Is dat dan niet dezelfde Heemskerk als van het briefje? Wat is dat toch met deze zaak?
Er is ene onzichtbare hand die rusteloos werkt en wroet, merkbaar in de gehele instructie en altijd ten gunste van den koster en ten nadele van mijn schilder
De woorden van Pels Rijcken, de vasthoudende, onvermoeibare en protestante advocaat. Met die hand refereert hij overduidelijk aan de pastoor. Want ja, de koster en de schilder, dat zijn de [00:19:00] namen van de verdachten. Terwijl wie er nu ook spreekt over deze moord, er steevast ook een andere naam wordt genoemd.
De naam van de pastoor. Pastoor George van Sinick Bergmann
De man in wiens kerk Marietje is vermoord. De man die aanwezig is bij de arrestatie van de koster. De man die ook zelf met getuigen spreekt. De man die we op zoveel plekken aantreffen waar wij zelf de pastoor niet hadden verwacht. Toen Christian en ik voor het eerst de doos openden met deze nieuw ontdekte archiefstukken, die doos waar ze dus eigenlijk niet hadden moeten inzitten, schoot het meteen door ons hoofd.
Vinden we hier meer over de rol van de pastoor? Vinden we hier het ontbrekende stukje van deze ingewikkelde [00:20:00] puzzel? Nou, tot nu toe is er natuurlijk altijd wel heel veel gepraat over de pastoor. Is echt een centrale figuur in deze hele zaak. Maar we hadden nog niet heel veel documenten van de pastoor.
Eigenlijk alle informatie die we over hem hadden, die stond gewoon in verklaring van anderen en in de verslagen van de terechtzittingen. En daarom vragen mensen ons ook wel eens van ja, waarom is de pastoor bijvoorbeeld niet aan, aan de tand gevoeld? Maar in dit dossier, daar zitten dus een heleboel verklaringen in van de pastoor zelf, echt opgetekend door de politie.
Hier moet je maar eens naar deze kijken. Dit is een hele lange proces-verbaal van terechtzitting. En kijk maar eens naar dit regeltje hier. Ik vermeen later op de morgen. Ik vermeen later op den ochtend niet in de kerk te zijn geweest, doch wel 's middags en schijn toen op het koor te zijn geweest. Ik herinner me flauw daar een kleedje op de trap te zien liggen.
Ja, komt allemaal niet heel erg, uh, stevig over. Nee, bepaald niet [00:21:00] nee. Nee, ook een beetje nonchalant misschien, hè. Ik schijn er geweest te zijn. Ik meen me het te herinneren. Ja. Precies. En, maar kijk nou eens, uh, hier. Kijk, dit is een verklaring of, ja, een, uh, verklaring van een getuige. Informationen staat erbij.
Ja. Ingewonnen door den rechter-commissaris belast met de instructie der strafzaken in het arrondissement Breda. Hier staat zijn naam George Willem Joseph Marie van Zinnick Bergman. Ja. En dit is er eentje van 26 oktober 1900. Oké. En het mooie is, deze gaat over het moment van de arrestatie van de koster.
Want de pastoor die was daarbij aanwezig. En het grappige is dat we daar weer wat meer informatie uit, uh, halen van hoe dat moment precies is, uh, verlopen. Bijvoorbeeld dat de koster tegen de commissaris zegt als die hem vasthoudt: "laat mij maar los, ik zal niet gaan lopen." En vervolgens dan worden er een aantal [00:22:00] werklieden van vader Kessels opgetrommeld die de koster moeten gaan bewaken.
Nou, dat is ook raar voor hun. Die ging gewoon naar de fabriek en voor je het weet sta je de koster te bewaken. Ja, die hadden zich waarschijnlijk een hele andere dag, uh, voorgesteld. Maar kijk nou maar eens hier, uh, uh, verderop. Want vader Kessels, die had namelijk over dat moment beweerd en verklaard dat de pastoor daar naderhand zou hebben, uh, gezegd over de koster: "zijn houding verraadt hem."
Ja. Maar kijk nou eens hier wat de pastoor daarover zegt. Toen de werklui binnen waren, gingen de. Toen de werklui binnen waren, gingen de heer Kessels en ik de kamer uit, waarop ik gezegd heb: “waarschijnlijk, ik hoop dat de commissaris het mis heeft.” Ik herinner me echter niet gezegd te hebben: "zijn houding veroordeelt hem."
Nader geconfronteerd met de heer Kessels blijft getuige bij zijn verklaring dat hij zich niet herinnert gezegd te hebben: "zijn houding veroordeelt hem." Ja, opvallend, hè? Ja. Dus hij, hij [00:23:00] spreekt hier eigenlijk de verklaring van vader Kessels tegen. Hmm. En zelfs als die daar nog extra op wordt gewezen. Dan blijft hij daarbij.
Ja. Ja.
En dat is niet het enige. Ik heb namelijk nog zo'n verklaring en dat is deze. Kijk, dat is ook weer zo'n verklaring van den getuige. Informatie staat er dan boven en dit is een wat ingewikkelder, uh, zaak. Alsof de rest, uh, zo eenvoudig, uh, was. Maar hierin verklaart de pastoor over iets wat Karels, de commissaris, hem vlak na de arrestatie van de koster, uh, zou hebben gezegd over Mutsaers.
Karels, die had [00:24:00] namelijk, uh, Mutsaers volgens de pastoor gevraagd om hem, uh, de weg naar boven in de kerk te wijzen. En let wel, Marietje was toen dus nog niet, uh, gevonden. Want Mutsaers die weigerde, want volgens de pastoor gingen er al veel te veel mensen naar boven in de kerk, zei hij. Maar Karels die wilde toch gaan.
En dan lees hier maar eens verder. Even kijken. Eerst daarna zou Mutsaers. Eerst daarna zou Mutsaers de sleutel hebben tevoorschijn gehaald en het torendeurtje geopend. Toen ik enige tijd later de heer commissaris van politie op dit verhaal, zoals hij dit mij gedaan had, opmerkzaam maakte, sprak hij dit tegen en ontkende het aldus in deze vorm te hebben medegedeeld.
Ik weet echter zeker dat deze mededeling zo door de commissaris van politie is gedaan, omdat ik er nog met de kapelaan over gesproken heb. Ja, dus dit is ook weer heel bijzonder. Want als de pastoor natuurlijk gelijk zou hebben en Karels dat inderdaad zo gezegd zou hebben en [00:25:00] Mutsaers dus ook, zou dat natuurlijk heel verdacht zijn geweest voor, uh, Mutsaers, want die zou de sleutel hebben gehad.
En Karels. Ja, misschien ligt het aan mij, maar bij verschillende namen raak ik altijd snel de draad kwijt. Maar het zit dus zo. Volgens de pastoor zou de schilder geweigerd hebben om de deur van de toren voor de commissaris open te maken. En de pastoor zegt dus dat de commissaris dat tegen hem heeft gezegd.
Maar die commissaris weet dus van niks. En die wordt nou zelf bevraagd hoe dat nu zit. En o ja, niet onbelangrijk, die deur leidt uiteindelijk tot helemaal bovenaan de kerk, tot het verhulsel. Toen ik mij naar de kerk begaf, wist ik niet dat Mutsaers een sleutel van de toren had en het verzoek om de deur voor mij open te doen is dan ook niet door mij gedaan.
Ja, dus dat is eveneens opmerkelijk, want dit is eigenlijk gewoon al de tweede keer in twee verklaringen dat de pastoor [00:26:00] iemand tegenspreekt in zijn verklaring en dat ook bevestigt. En dan ook niet de minste. Nee. Maar ja, zowel vader Kessels als de commissaris van de politie zelf, dus dat is wel heel bijzonder.
Ik ben er stil van. Deze documenten doen me versteld staan. In alle archiefstukken die ik tot nu toe had gezien over de zaak Marietje Kessels, was de pastoor wel steeds op de achtergrond aanwezig als een soort schaduw. Een onzichtbare hand, zoals Pels Rijcken het uitdrukte. Maar van hemzelf vond ik heel weinig terug.
Hij werd door sommigen genoemd. Hij werd door anderen verzwegen. Maar nu, in deze nieuw ontdekte archiefstukken. Nu stapelen zijn eigen woorden zich [00:27:00] verklaring na verklaring voor me op. Toen ik enige tijd later de heer commissaris van politie op dit verhaal opmerkzaam maakte, sprak hij dit tegen en ontkende het.
Ik weet echter zeker dat deze mededeling zo door de commissaris van politie is gedaan. Eerst daarna zou Mutsaers de sleutel hebben tevoorschijn gehaald en het torendeurtje geopend. Ik verleen later op de ochtend niet in de kerk te zijn geweest. Ik herinner me echter niet gezegd te hebben Ik hoop dat de commissaris het mis heeft.
Zijn houding veroordeelt hem.
En als ik het zo hoor, die verklaring van hem waarin hij zo koel en achteloos overkomt, het terugnemen van zijn woorden over de koster die zichzelf zou hebben verraden, maar dan vervolgens ook stellen dat commissaris Karels en vader Kessels de zaken verkeerd hebben weergegeven. Die eigenzinnige houding van de pastoor, alsof hij zich onaantastbaar voelt, zich hoe dan ook [00:28:00] veilig waant.
En die houding, die zien we nog een keer terug. Want tussen alle meer dan 700 stukken in deze doos duikt één opvallende brief op. Een brief in een handschrift dat ik nog niet vaak heb gezien, terwijl het de hand is van een van de hoofdrolspelers in deze zaak. In een vrij klein, regelmatig handschrift zie ik zijn naam.
Dokter G. Van Sinick Bergman, pastoor.
Wel Edel Gestrenge heer. Eindelijk is mij ingevallen wat ik uwe Edel Gestrenge vrijdag wilde mededelen. Waarschijnlijk is het uwe aandacht niet ontgaan, maar het is toch mogelijk van wel en ik geef er niets dan mijn brief op toe als het overbodig is. Voor het eerst [00:29:00] hoor je zelf wat de pastoor uit eigen beweging naar voren brengt.
In wollige taal die past bij die tijd, misschien ook wel bij zijn persoon. Maar die eerste zin. Eindelijk is mij ingevallen. Alsof hij het bijna vergeten zou zijn. Een moord nog maar twee maanden geleden in zijn eigen kerk. Die nonchalance die we al eerder zagen. De toon van een buitenstaander
Ziehier het geval. Toen ik voor een week of drie met mijn opzichter de gewelven beklom, maakte deze de opmerking dat het hem opgevallen was dat het vermoorde meisje erg vuil was in de ballen van hare hand. Hij trok daaruit de conclusie, en naar mijn bescheiden mening niet zonder reden, dat het kind zelve de gewelven was opgegaan.
Een kind immers doet zeker wat zelfs groote menschen ooit [00:30:00] doen, en houdt zich met de handen aan de trappen vast en niet aan de leuning. Dat schijnt kleine Maria ook gedaan te hebben, omdat haar handen van binnen zoo vuil waren, en dit feit schijnt een aanwijzing te zijn van de plaats van den moord
Nou, wat hij hier natuurlijk feitelijk suggereert, is dat Marietje zelf naar boven is geklommen na dat verwulfsel en dat dat dus eigenlijk de plek van ook de moord zou moeten zijn. Plaats delict. Uhm ja, wat natuurlijk bizar is, want inmiddels weten wij natuurlijk met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid dat dat echt niet het geval is geweest.
Ze had een enorme hoofdwond en er is totaal geen bloed aangetroffen op die plek waar ze is, eh, gevonden. Dus dat is niet de plek van de moord. Nee, zeker niet, dat kan eigenlijk niet. Maar waarom suggereert hij dat dan? Ja, dat is natuurlijk gewoon een beetje gissen voor ons. Maar ja, misschien, ja, probeert hij, eh, eh, de, de politie zand in de ogen te strooien.
Of verwarring te stichten. Ik weet het niet. [00:31:00] Wellicht kent u het feit en is de conclusie reeds door u getrokken. Dan veroorzaak ik u alleen de last dit te lezen. Verder is er een ene verklaring die bevestigt dat het hout door den knecht van Van Hoof niet voor de middag geleverd is. Een zekere O. Kennis en Zonen firma in de Korte Schijfstraat alhier getuigt woensdag 22 augustus tussen kwart over één en halftwee bij Van Istendael gekomen te zijn en zeker te weten dat het hout er toen niet was.
De koster was thuis en Kennis is ongeveer 1,5 uur bij hem gebleven. Het is wat vreemd dat in zo'n complexe, heftige zaak als deze zoiets alledaags als de levering van hout een cruciale rol speelt wanneer het wel of niet geleverd zou zijn. Maar het is het fundament onder het alibi van de koster, waarbij de advocaat heeft aangetoond dat het een krakkemikkig fundament is dat in ieder [00:32:00] geval de zwaarte van een alibi nooit kan dragen.
Maar de pastoor heeft nog een getuige gevonden van de firma Kennis, die de alibi van de koster ondersteunt. En hiermee geeft hij de koster volop rugdekking. De koster, die was de hele tijd thuis. Van het terugtrekken van Jongbloed zal de commissaris u op de hoogte gesteld hebben, denk ik. Ik verneem dit pas onder het schrijven van deze brief van de buitenwereld.
Ja, Jongbloed. We hoorden zijn naam al eerder. Dat is de man die in de kerk is op het moment dat Marietje verdwijnt. Die gekerm hoort vanaf het koor en daarna de koster met een woeste blik langs hem heen ziet lopen. En het is ook de man die die verklaring weer intrekt nadat de pastoor met hem heeft gesproken.
Dan weet hij niet meer zeker of het de koster het wel was. Nou, die jongbloed, die brengt die pastoor hier ook nog even ter sprake. Ja, feitelijk trekt dus de pastoor hier zijn handen van die hele zaak af. Hij heeft daar pas over gehoord. Ja, via de [00:33:00] buitenwereld, zoals hij dat dan zo uitdrukt. Hij heeft er niks mee van doen, is eigenlijk zijn suggestie.
Terwijl wij dus inderdaad wel degelijk die verklaring van die zoon hebben, die aangeeft dat die pastoor er helemaal niet niks mee van doen heeft, maar zelfs heel actief zich gemengd zou hebben in de getuigenis van zijn vader, de oude postbode Jongbloed. Dus heel verdacht. En ook de toon. De buitenwereld.
Chris vind ik echt wel weer iets wat je denkt. Hoe bedenk je het? Ja, precies. Dat is echt weer de toon van iemand die daarboven lijkt te staan en niet van iemand die er direct eigenlijk mee te maken heeft. Wat natuurlijk wel degelijk het geval is. Ja. Daar ik weet dat elke, ook de minste kleinigheid u in dezen belang inboezemt, heb ik gemeend u deze mededelingen te moeten doen.
Dan denk je natuurlijk die brief, die is [00:34:00] afgesloten. Maar het venijn zit hem hier echt in de staart of in de PS eigenlijk
Wat zou de schilder als het getuigenis van jongbloed nu waarheid bevat op het koor wezen doen als daar wat ik toch meen de moord niet gepleegd is? Zou hij misschien niet daar gaan zien of hij er het vermoorde kind niet verbergen kon, daar de verdenking als het op de gewelven gevonden werd, bijna zeker op hem moest vallen.
En het koor. Ja, dat is dus de plek waar de bloedsporen wel zijn gevonden. De plek waarvan wij aannemen dat Marietje daar om het leven is gebracht. Dus Chris, wat zegt de pastoor nou met deze aanvullende regeltjes? Nou dus in die laatste paar regels stelt hij eigenlijk dat de schilder op die plek bij het koor is geweest.
Dat dus die August Mutsaers op zoek was naar een plek om het lichaam van Marietje te verbergen. Dus eigenlijk zegt hij gewoon de schilder is de moordenaar. Ja, [00:35:00] eigenlijk wel. In een in. In een paar regels tijd heeft hij eigenlijk gewoon de koster, zijn koster, ja, van alle verdenking gezuiverd en heeft hij eigenlijk gewoon de moord in de schoenen van de schilder geschoven.
En dan kiest hij zijn woorden heel erg zorgvuldig en terughoudend. Maar ja, tussen de regels door. Beweert hij keihard Mutsaers, jij bent de moordenaar.
Met verschuldigde gevoelens van hoge achting heb ik de eer te zijn, dokter G. van Seneque Bergman, pastoor Tilburg, 29 oktober 1900 Vergeef mij mijn PS en dat ik mijn idee durf geven[00:36:00] 
Vergeef mij dat ik mijn idee durf geven. Terwijl dat is nou precies wat de pastoor doet tijdens het hele onderzoek. Iedere keer staat hij op een cruciale plaats of gaat naar betrokkenen en getuigen om zijn idee te geven naar de politie, naar de familie Kessels, naar de oude postbode Jongbloed. Steeds met zijn idee over wat er is gebeurd of wat er over moet worden gezegd of gezwegen
Deze brief van de pastoor maakt duidelijk dat Van Zinnic Bergmann niet zomaar een sturende richting aan het onderzoek wil geven. Nee, hij wijst zonder verder bewijsstukken een schuldige aan. Met hetzelfde gemak waarmee hij [00:37:00] een andere verdachte vrijpleit. Dit zegt heel veel over de pastoor, maar wat weten we nu meer?
Wat zijn we meer te weten gekomen na het openen van deze doos? Nou, eigenlijk weten we een heleboel dingen meer. Zo hebben we nu eigenlijk voor het eerst een verklaring van iemand die zegt dat hij de koster met Marietje de kerk in heeft zien gaan. En over die koster gesproken. We hebben natuurlijk ook gewoon dreigbrieven aan die koster nu in handen.
Ook weten we nu bijvoorbeeld waarom dat onderzoek naar meineed, wat Pels Rijcken had gevraagd aan de rechtbank tegen de koster, nooit is doorgegaan. Een hele uitgebreide verklaring zelfs. En dat zegt ook iets over de zorgvuldigheid van het onderzoek wat is gedaan. Het is natuurlijk ook iets wat vaak wordt beweerd dat het allemaal een beetje amateuristisch bolwerk is geweest, maar we hebben toch echt nou een stuk in handen waaruit blijkt dat er behoorlijk zorgvuldig onderzoek ook is gedaan.
Denk aan die declaratie van het forensisch lab waaruit bleek dat de [00:38:00] kosten voor het bloedonderzoek gewoon zo hoog waren. Eigenlijk hoger dan ooit tevoren. Ja, inderdaad, we zijn heel veel wijzer geworden in deze zaak. Deze nieuwe documenten hebben nieuwe feiten aan het licht gebracht. Maar ik vraag me af welke andere feiten houden zich nog steeds schuil in de schaduw van het verleden?
Ik zei al rond de koster vind ik veel rook hangen, maar waar is het vuur? En de pastoor? Wat weten we nu meer over zijn rol? Ik ga voor de laatste keer te rade bij Christian en de pastoor. Wat weten we daar meer van? Nou, sowieso natuurlijk die verklaringen waarin hij eigenlijk, ja, enerzijds Karels en anderzijds vader Kessels tegenspreekt.
Dus dat is toch wel heel erg opmerkelijk. Maar ja, in zijn algemeenheid door die documenten die we nu gewoon ook van hem zelf hebben, wordt gewoon ook zijn rol een stuk zichtbaarder dan dat hij daarvoor [00:39:00] was. Maar ja, dat allerlaatste puzzelstukje
Ja, dat allerlaatste puzzelstukje, dat hebben we nog niet. Kijk, het kader van de puzzel, de randen met de rechte stukjes, die is wel af. Ik zie de nieuwe contouren van dit verhaal dat toch weer net iets anders moet worden verteld dan ik tot nu toe dacht. En met de extra stukjes die we nu gevonden hebben, worden wel weer wat meer lege plekken ingevuld.
We weten meer over met wie Marietje het laatst de kerk is ingegaan. Over de dreigbrieven aan het adres van de koster. Over waarom het onderzoek naar mij niet is uitgevoerd. Over hoe de pastoor verklaringen van zowel commissaris Karels als vader Kessels tegenspreekt. Sowieso is door de vondst van deze nieuwe documenten de rol van de pastoor beter zichtbaar geworden.
Is de pastoor zelf beter [00:40:00] zichtbaar geworden in deze hele zaak. Maar toch, het voelt niet af, niet klaar. En dat is eigenlijk best gek, want in onze eerdere serie, de afleveringen die Christian en ik al maakten over Marietje Kessels, hebben we in feite al een punt gezet achter ons onderzoek afgelopen najaar op begraafplaats Het Heike in Tilburg.
Het is de begraafplaats waar ook Mariet Kessels ligt. Haar laatste rustplaats heeft gevonden. Het is vier. Was het het al? Even kijken, hoor. Kijk nou. Dit is het graf. Dit is het graf van Marietje. Ja. En wat mooi. Er liggen allemaal kastanjes op een plantje. Ja, zo te zien vers. Verse bloemen. Ja. En een steentje met een tekening van een engeltje.[00:41:00] 
Ook heel symbolisch. Ja. Nou sta je hier bij zijn graf. Dat is toch toch wel indrukwekkend. En vooral omdat je ziet dat er diverse bloemen liggen en dat steentje met het engeltje. Het is ook echt een symbool tussen hemel en aarde. En die kastanjes. Dus ze is nog niet vergeten. Nee, zeker niet. Nee, absoluut niet.
Er staat ook nog een kaarsje bij, maar dat is dan inmiddels wel uit. Maar iemand heeft er ook nog wat licht gegeven. Ja.
Maar toen, toen kwam die doos met die nieuw ontdekte stukken en toen kreeg dit verhaal dit onverwachte vervolg Ja, met nieuwe inzichten inderdaad. Maar dat allerlaatste puzzelstukje met het antwoord op die ene vraag waar het allemaal om draait, dat stukje blijft zoek. Ja, en die vraag blijft onbeantwoord.
Wie vermoordde Marietje Kessels? En ik weet niet hoe dat bij jou zit, maar [00:42:00] bij mij schuurt dat. Dat plus het feit dat er weer zoveel vragen zijn bijgekomen over hoe de laatste minuten uit het leven van Marietje zijn geweest. Over sporen die zijn uitgewist of niet herkend, maar ook over hoe dit verhaal nu nog wordt doorverteld.
Hoe het de familie Kessels raakt. Over nog zoveel zaken. Vragen die jij misschien ook wel hebt. En daarom weten Christian en ik aan het eind van deze podcast één ding zeker dit verhaal gaat verder. Deze podcast gaat door.
Ja, je hoort het goed. Christian en ik gaan door met ons onderzoek naar deze intrigerende zaak. Op zoek naar meer antwoorden spreken we met medici. Maar die onnatuurlijke lichaamshouding is raar en dat betekent ook dat je fysiek heel sterk moet zijn geweest om een kind over een smalle wenteltrap twintig, vijfentwintig meter omhoog te tillen.[00:43:00] 
Forensisch rechercheurs. Als dat zo is, dan zou dat nog eens een interessant stukje zijn om luminol onderzoek te doen om te kijken of daar bloed in zit en dan verder te gaan kijken. En nabestaanden. Ach jeetje, dat is wel heel heftig hoor. Poeh. Nou, voordat dat allemaal klaar is, daar zal nog best wel even overheen gaan.
Maar hou ons in de gaten of abonneer je gewoon op het geheugen van Brabant, want dan mis je helemaal niets. Want de volgende, geloof me, die wil jij ook niet missen. Dan duiken we in een heel ander onderwerp, maar ik beloof je, ook die gaat je verrassen. Nog heel even terug naar de zaak Marijtje Kessels.
Want wil jij nu zelf die archiefstukken zien? Of ben je benieuwd naar de serie die we al maakten? Check dan onze shownotes of ga naar BHIC.nl/podcast want daarin vind je alle linkjes die je nodig hebt. Graag tot de volgende [00:44:00] keer.