2GEVOELIGE PLAAT
[00:00:00] Ingespannen tuurt Emil van Wageningen naar het delicate vel papier voor hem. Het zweeft lichtjes door een loden bak met daarin een chemische vloeistof. De penetrante geur die hieruit opstijgt, prikt in zijn neus en blijft hangen in zijn kleine laboratorium in Breda Te midden van een opstelling met een destillatiekolf, branders, microscoop en thermometer staan de loden bakken.
Voorzichtig beweegt hij het papier heen en weer. Het onzichtbare geheim geeft zich nog niet prijs. Dan hier. Maar de [00:01:00] beelden die hij eerder door het oog van zijn camera zag, hebben Van Wageningen sinds dat moment niet meer losgelaten. Terwijl hij als kapitein bij de Militair Geneeskundige Dienst toch echt wel iets gewend is.
Behoedzaam haalt hij het papier uit de ontwikkelingsvloeistof en dompelt het onder in het stopbad. Nu moet de chemische reactie van de lichtgevoelige laag op de film stoppen om als het ware de beelden te bevriezen. Zijn handen beven licht. Zo vaak heeft hij dit nog niet gedaan en alle stappen moeten met zorg en precisie worden uitgevoerd.
Voor de jonge kapitein blijft het een magisch proces. Hij houdt zijn adem in, maar dan
Dan worden de contouren steeds duidelijker
Zo'n 25 kilometer [00:02:00] oostwaarts in Tilburg wordt een dag eerder ook ingespannen getuurd, maar daar is het koud en aardedonker, zo hoog boven in de kerk. Daar komt normaal gesproken geen mens. Daar kan ook haast niemand komen. Helemaal boven, aan het eind van die lange, lange wenteltrap, wacht een klein houten deurtje.
Het kraakt bijna van verbazing dat er in korte tijd opnieuw bezoekers zijn, want nu bukken vijf grote lijven zich om zo door het gat van de deur te stappen. Een grote lege ruimte opent zich voor hen. Hun ogen moeten wennen aan het donker. Alleen door kleine dakraampjes strijkt her en der een dun streepje licht over de houten balken die kriskras door de ruimte lopen.
Dit is het verwolzel, het [00:03:00] verwolzel. Die vreemde plek hoog bovenin een kerk, onder het dak, maar boven de gewelven. Zie je iets? Bijgeschenen door een gaslamp lukt het de mannen net de houten loopplanken te onderscheiden waar ze behoedzaam overheen schuifelen. Zie je al iets? Ja, loopplanken die dwars over een vreemdsoortig grote grijze bulten zijn gelegd.
Heb je me goed vast? Ja, ik heb je. Vanaf de loopplank schijnen de agenten met lampen in de donkere krochten tussen de bulten. Die zijn zo diep dat één agent vanaf de loopplank de ander bij zijn been moet vasthouden, zodat die dan voorover kan hangen om de diepte te verlichten. Schijn eens even bij. Om de paar stappen opnieuw been vast, lamp naar beneden en kijken.
Zoeken.
Terug in het laboratorium [00:04:00] ziet Emiel van Wageningen hoe voor zijn ogen langzaam het beeld oplicht dat hij de dag ervoor te midden van al die agenten in het duister vastlegde met zijn camera. Hij had nog nooit zo'n opdracht gehad, hoog boven in een kerk. Maar nu, daar is ze. Nu voelt hij zich opeens vreselijk alleen.
Het
is misschien wel Brabants oudste cold case, want voor de moord op Marietje Kessels is nooit een dader veroordeeld. Maar 125 jaar later duiken er nieuwe archiefstukken op en zetten we het onderzoek voort. We spreken met familie, forensisch experts en advocaten en komen op onbekende locaties op zoek naar antwoord op de vraag: Wie [00:05:00] vermoordde Marietje Kessels?
Je luistert naar Moord op Marietje. Een zesdelige serie van Het Geheugen van Brabant, de podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum. Mijn naam is Marilou Nillessen en dit is aflevering twee Gevoelige plaat.
Toen langzaam doordrong dat ze niet meer thuiskwam op woensdag 22 augustus 1900, werd met man en macht gezocht naar Marietje. Niet alleen rond haar huis en de instrumentenfabriek van vader Mathieu Kessels. Hele straten en wijken, weilanden en landerijen rondom Tilburg werden uitgekamd. Maar ondanks dat Maria Smulders van het schuin tegenover gelegen café De Zwarte Ruiter een 11-jarig meisje de kerk had zien [00:06:00] binnengaan, werd die Heilig Hartkerk zelf niet direct volledig doorzocht.
Het gebeurde pas op de derde dag. De kerk die maar een paar honderd meter van Marietjes huis was verwijderd. De kerk zo dichtbij en dat dan niet zien.
Het is trouwens wel een prachtige kerk en weet je dat ik hier nooit naar binnen ben geweest terwijl ik hier toch bijna tien jaar heb gewoond? Ik ook niet, maar ik herken wel heel net de stijl van Cuypers. Het verwulfsel. Dat eigenaardige woord komen Christian en ik talloze keren tegen in de archieven.
Een grote lege ruimte net onder het dak van de kerk. De plek waar het levenloze lichaam van Marietje werd gevonden, drie dagen nadat ze spoorloos leek verdwenen. Maar wat is dat voor een plek? Hoe ziet dat eruit, het verwulfsel? Op deze en op heel veel andere vragen hopen we antwoord te [00:07:00] krijgen in het dagboek van Mathieu Kessels.
Een dagboek dat helaas al decennia zoek is, maar daar komen we later op terug. In deze tweede aflevering gaan we eerst zelf op onderzoek. Want om het verhaal van Marietje echt te kunnen doorgronden, willen we met eigen ogen het verwulfsel zien. Hoe het er daar uitziet, hoe het daar voelt. Om te kunnen begrijpen waarom het zo moeilijk was haar lichaam te vinden.
Om zo, ja, zo dichtbij Marietje te komen. Als het goed is, is hier Laurens die ons daar naartoe kan leiden. Ja, want zelf zullen we er niet komen, want dat weten we inmiddels. Je komt er niet zomaar in een ziekenhuis aan.
De kerk in de Noordhoek in Tilburg is in 1975 gesloopt, dus dat gaat niet. Maar na lang zoeken blijkt dat een vergelijkbare kerk tot op de dag van [00:08:00] vandaag de slopershamer heeft weten te ontwijken. Een kerk gebouwd door dezelfde architect Pierre Cuypers. Een kerk met dezelfde kenmerken van de neogotiek.
Een soort tweelingbroertje van de Noordhoekse kerk in Tilburg. Een kerk dus met precies eenzelfde verwulfing. De Catharinakerk in Eindhoven. Ja, dat klopt. En een kerk met een verrassend linkje naar de zaak Marietje Kessels. Hallo. Hallo, ik was op zoek naar Laurens. Daar ben ik. Kijk, mooi zo. Hoi Marie-Lou.
Hoi. Hallo Marie-Lou. Ja. Ja. Van de Beek. Jullie willen naar de Wulf? Ja. Want de Catharinakerk in Eindhoven, dat is waar George van Sinick Bergman tien jaar kapelaan was geweest voordat hij in duizendachthonderdzevenennegentig naar Tilburg kwam om daar pastoor te worden van de Noordhoek. Maar was de bedoeling jullie gaan daar kijken of.
Ja, want wij maken dan de [00:09:00] podcast over Marietje Kessels, een meisje dat in Tilburg. Wie wel eens in de binnenstad van Eindhoven is geweest, kan die Catharinakerk niet missen met zijn imposante ingang en zijn twee spitse torens. Als strenge vingers wijzen ze de lucht in. In deze kerk, gewijd aan de heilige Catharina van Alexandrië, werkt nu Laurens Mulkers.
Laurens is beheerder van de kerk en vanaf zijn hartelijke ontvangst heeft hij ons de hele kerk mee door gesjouwd. We hebben de stenen traptreden al voor de lakkers achter ons hebben gedaan. Dat zijn de meest gebruikte treden, die stenen voor het koor. Maar deze, dat is alleen maar voor onderhoud. En als je bij de bijen af moet zijn.
Twee keer per week komt hij nog met bijenbier. Maar een betere gids hadden we ons niet kunnen wensen. Want Laurens, die kent deze kerk echt als zijn broekzak en zit vol verhalen over diens geschiedenis. Die witte strepen. Is de oude middeleeuwse [00:10:00] kerk. Oh, kijk. En die daar, waar dat kruis op staat, dat is de altaar geweest.
Het staat wel diagonaal dan, de nieuwe kerk. Die stond oost-west georiënteerd. Zoals het hoorde. En dat wou Kuipers ook, maar dat mocht niet van de gemeente. Hij moest dus gaan straatbeton. Oké. Maar dan eindelijk neemt Laurens ons mee naar een ruimte helemaal achterin de kerk.
Toegang tot het verwoelsel moet hier vrijwel hetzelfde zijn als in de Noordhoekse kerk in Tilburg het geval is geweest. Het smalle deurtje, de uitgesleten treden, de ronde trap. Alsof de kerk je tijdens je klim naar boven niet wil laten merken hoeveel hoger je nog moet[00:11:00] 
Tuurlijk Freek, maar hij wordt nog schokkender. Zullen jullie dadelijk zien. Maar het brengt ons wel verder Het zijn misschien wel Nederlands oudste forensische foto's, die van het ontzielde lichaam van Marietje Kessels. Precies zoals in de namiddag van vrijdag 24 augustus 1900 werd aangetroffen op het verwursel van de Noordhoekse Kerk in Tilburg.
Want in Breda werkt op dat moment een militair apotheker van de Koninklijke Militaire Academie die zich bezighoudt met een dan nog vrij nieuw fenomeen: fotografie. Zijn naam is Emile van Wageningen. Van apotheker ontwikkelt Van Wageningen zich steeds meer in de [00:12:00] richting van de forensische criminologie.
Een terrein waarin hij als een van de eerste fotografie toepast. En hier wist je natuurlijk dat die foto in uitstekende handen was en dat die nooit verder kwam dan bij het ministerie van Justitie en dat die alleen voor de rechtszaak zou worden gebruikt. Van Wageningen heeft ook. Je hoort hier Jan Keunen, voormalig arts en hoogleraar oogheelkunde.
Als geschiedenisliefhebber heeft hij zich bovendien uitgebreid in de zaak Marietje Kessels verdiept. En in deze podcast combineert hij beide dimensies. Vanuit zijn medische achtergrond hebben we Jan gevraagd in te zoomen op één specifiek archiefstuk. En daarom is hij hier bij ons in de podcast ruimte.
Te midden van het mengpaneel, een microfoon, snoeren en koptelefoons ligt een foto voor ons met de beeldzijde naar beneden. Een foto waar Chris en ik altijd met een boogje omheen gaan, die we liever niet [00:13:00] omdraaien en die we tijdens ons archiefonderzoek dan ook snel weer terzijde hebben geschoven. Omdat we het beeld van dat dode meisje daar gewoonweg te gruwelijk voor vinden.
Maar waar wij al snel vol afschuw onze blik afwenden bij deze shockerende foto's, is het voor deze arts en geschiedenisliefhebber juist de start van een analyse. Verder twee Wat opvalt. Ja, en je ziet een frontaal naakt meisje op de foto. Nou, daar sla je natuurlijk meteen op aan. Het zijn echt gruwelijke details die je ziet.
Voordat ik daar toch iets over wil zeggen, wil ik nog wel even aangeven hoe kijk je als dokter naar zo'n foto? Nou. Jan doet dit met de juiste afstand, kunde en respect. Uit alles blijkt zijn vakmanschap. Jan is zo'n arts waarvan ik zou denken als hij binnenkomt nu komt het goed. In iedere observatie die je doet, daar zit een aanname in en heel vaak [00:14:00] stuurt die aanname hoe je ergens naar kijkt.
Dus heel vaak kijken we onbedoeld bevooroordeeld en daarom moet je bewust. Als je naar die foto kijkt, moet je twee dingen doen. Je moet je observatie van wat zie ik? Die moet je heel duidelijk scheiden van je aanname. En dat is toch wel. Stapsgewijs legt Jan uit hoe hij naar de foto kijkt en waarmee we rekening moeten houden.
Hoe we observatie en aanname moeten scheiden. Over in en uitzoomen. En daarmee komt hij tot enkele opzienbarende conclusies. Maar voor de zekerheid zeg ik het nu alvast Jan bekijkt de foto's door een medische bril en dat betekent dat je soms heel expliciete omschrijvingen hoort die je misschien niet had willen horen Verder twee: wat opvalt is dat ze in een hele onnatuurlijke houding ligt.
De handen zijn boven het hoofd en, uh, een been, het rechterbeen is opgetrokken en, uhm, de aannames [00:15:00] daarbij, daar komen we dadelijk op. Maar die houding is, is heel bijzonder.
Bijzondere houding waarin het lichaam van Marietje werd aangetroffen. Die is wel te verklaren als je het verwulven ziet, want dan zie je opeens heel goed hoe bijzonder die constructie in elkaar zit. Grappig, weet je, je loopt hier langs de kerk en dan heb je. Daar sta je nooit bij stil bij dit soort dingen.
Er is een hele wereld daarboven zich afspeelt. Ja, nee. Nog hoger. Ja, daar wordt vaak in vergist. Dan kom je. Terug op het verwulven. In de Catharinakerk is het allesbehalve donker en bedompt. De loopplanken zijn stevig en keurig afgetimmerd, met aan weerszijden een hekwerk om vast te houden en om de tien vijftien meter hangt een lamp, waardoor je overal goed zicht [00:16:00] hebt.
Alles is 100% arbo proof, maar als je je ogen een beetje dichtknijpt, kun je je voorstellen hoe dat er hier in duizendnegenhonderd moet hebben uitgezien. Hoe moeilijk die zoektocht moet zijn geweest. Die smalle loopplanken, het flauwe schijnsel van de lamp. De vijf mannen die de kerk in gingen om te zoeken, hadden uiteindelijk nog een extra ladder nodig om vanaf de loopplank bij Marietje te komen, want haar lichaam was zo'n zeven meter diep in de trechter gelegd of gegleden.
Tussen die grijze bulten in. Dit is wel heel erg wat. Wat wij ook lazen in de beschrijvingen. Olifantenbeenderen ja, dat zijn die gewelven. Ja, dat zijn ja, boven. Ja. Want wie in een kerk naar boven kijkt, ziet gewelven. Ronde koepels, vaak gedecoreerd met de mooiste iconen. [00:17:00] Maar nu staan we hier boven en kijken we bovenop die gewelven.
Niks rijkelijk versierd, maar afgewerkt met grijs cement. Olifantsruggen, ja, verbonden door loopplanken. Ja, hier zit je. Dit is het middelpunt van het kruis. Het hoogste gedeelte, zeg maar van de van de kerk zelf. Ja, van de ja. Wat je hoort is er zijn vacuüm slangen die detecteren als er brand is rook. Ja.
Lijkt me verstandig met al dat ja hout. Alles keurig droog natuurlijk. Het ziet er wel prachtig uit allemaal. Ja, er zitten wat. De loopplanken zijn later ooit uitgebracht aangebracht en er zitten nieuwe balken tussen, want ze hebben hier vorig jaar een hele grote steiger op het dak gezet om te verstevigen.
Die balken daar. Ja. De rest is allemaal nog authentiek, dus allemaal nog van meneer Kuipers. Die heeft hier ook gelopen. Pierre Kuipers. Echt waar. Ja, toen. Toen. Toen hij opgeleverd werd. Ja. Mooi. Mooi. Mooi idee. Ja, ongelooflijk. [00:18:00] Ik kan me voorstellen dat dit niet alleen de ruimte is waar misschien de minste mensen komen van de kerk, maar waar ook gewoon het minst aan is veranderd in al die jaren.
Dat is echt het meest authentieke, zou je kunnen zeggen van de hele kerk.[00:19:00] 
Terug naar Jan Keunen, die de foto aan een verdere analyse onderwerpt Dus als je als dokter naar deze foto kijkt, dan denk je: hè? Want als ze helemaal lijkstijf was, als het 6 tot 8.00u had geduurd, dan had ze een heel andere houding hier gelegen. Dus volgens mij was ze deels lijkstijf, maar niet helemaal.
En waarschijnlijk is ze, uhm, hetzij binnen één, 2.00u na dat het geweld plaatsvond daar neergelegd of, of is dat 's avonds gebeurd. Wat kan, omdat er 's avonds licht in de kerk is gezien. Kan ook zijn dat het gebeurd is en dat ze haar zeg maar op de trap naar boven hebben gebracht en daar neergelegd hebben en later vanaf een plank in de diepte gegooid hebben, ergens verderop.
Ik weet niet of jij hetzelfde ervaart, maar Chris en ik luisteren gefascineerd naar het verhaal van Jan. De wijze waarop hij de foto benadert als een [00:20:00] bewijsstuk. En tussen die vreselijke details door. Verder zie je over het hele lichaam bloeduitstortingen. Zien we nu dankzij Jan ook de nieuwe informatie die deze foto langzaam prijsgeeft.
Uhm, en je ziet behalve die bloeduitstortingen die ook in de schaamstreek te zien zijn, zie je ook een, uh, een gapende wond op het voorhoofd en eentje bij het jukbeen. Uhm, en dat zijn wonden die heel sterk bloeden, omdat bij het voorhoofd is de afstand tussen het bot en de huid heel dun, maar je ziet geen bloed op de foto.
Dus als je als dokter naar deze foto. Nieuwe informatie over wat er precies is gebeurd met Marietje. Terwijl ik wonden zie. En het is duidelijk als je iets wil verstoppen wat niemand meer zal vinden, dan is het verwolsel een heel goede plek. Een ruimte die doet verdwijnen. Een plek die doet vergeten.
Betekent ook dat je fysiek heel sterk moet zijn geweest om een kind over een smalle [00:21:00] wenteltrap twintig, vijfentwintig meter omhoog te tillen. En het was pikdonker, dus je moet de weg geweten hebben. Maar als aanname, wat nog belangrijker is je moet sleutels gehad hebben. Er zaten allemaal deuren tussen.
En wie was degene die over al die sleutels beschikte? Uhm, vlak na de moord werd gesuggereerd dat mogelijk kermis klanten de dader konden zijn. Nou, je weet uit deze foto, dat kan niet. Deze foto laat zien: hier is iemand te werk gegaan die de weg exact in het donker wist. Ja. Nou, dat zegt wel veel over daderschap.
Maar alleen als je de kerk heel erg goed kent. Als je broekzak. Al die tijd dat er naar Marietje werd gezocht, is er nauwelijks in de kerk gekeken. Al die tijd zo dichtbij, tegelijkertijd ongelooflijk ver weg[00:22:00] 
Wat vind jij ervan Chris? Ik vind het wel heel bijzonder om hier te zijn. Ja, misschien is het ook omdat je weet dat dan daar een soortgelijke situatie Marietje is gevonden, dat daardoor nog enger is. Maar ik kan me heel goed voorstellen dat dit echt een plek is waar ik als kind ook gewoon bang zou zijn geweest als ik hier zou hebben gelopen.
Of zo'n plek zo verlaten als hier.
Al die tijd was ze vlak bij haar ouderlijk huis. Op de meest donkere, verlaten, ja enge plek die je je als kind kunt voorstellen. [00:23:00] En we weten nu precies hoe afschuwelijk ze er op dat moment bij ligt De foto is heel schokkend omdat je, uh, hij is gemaakt op de zolder van de kerk en daar moet je je bij voorstellen: die zolder is twintig meter hoog, hè, vijfentwintig meter hoog.
Via een smalle wenteltrap en via loopplanken kom je dan op die zolder waar het pikdonker is. Dus als je de weg daar niet weet, dan verdwaal je en val je ook in, in allerlei gewelven, uh, die daar zijn. Al die tijd dat deze foto bij ons in het archief zat, tussen de getuigenverklaringen, pleidooien en correspondentie die we allemaal letter voor letter hebben gelezen.
Al die tijd hebben we nauwelijks naar deze foto durven kijken. Al die tijd lag ze vlak voor ons met al die aanwijzingen, maar wij zagen het niet. Soms is iets zo dichtbij dat je het niet ziet.[00:24:00] 
Nou, dan zie je ernstige verwondingen op het voorhoofd en in het gelaat en ik denk dat er met een zwaar voorwerp op haar voorhoofd geslagen is, want die wond op het voorhoofd is groot en er is gewoon met grof geweld op haar ingeslagen en uhm zij moet uit die wond ernstig gebloed hebben. Hier zien we geen druppel bloed, dus dat alles is ergens anders gebeurd.
Niet op de zolder. Zij kan nooit op de zolder verkracht en mishandeld zijn, want dan hadden we daar sporen van gezien. En ze hebben wel op de, op de plank die er loopt hebben ze ergens één bloedspoor gezien. Dat kan de plek zijn waar ze tijdelijk na de moord is neergelegd en dat ze 's avonds laat als het ware nog een keer verplaatst is.
Maar er was dus één bloedspoor op de planken te zien. We weten uit het forensisch onderzoek dat in de catechismus kamer is veel bloed gevonden. Dat past precies bij deze verwondingen. Dus de aanname is dat zij vermoord zijn in de catechismus kamer. Dat, dat[00:25:00] 
Als je goed kijkt, als je het wil zien, vertelt deze foto een eigen verhaal. Hoe vreselijk ook. We zien dat de houding van het lichaam van Marietje vertelt hoe zij daar is achtergelaten en wanneer. Dat het ontbreken van bloed vertelt dat dit niet de plaats van het misdrijf kan zijn geweest. En daarmee houdt het niet op.
Want volkomen onverwacht voor Chris en mij weet Jan aan de hand van de foto de laatste momenten uit het leven van Marietje te beschrijven
Dan hebben we de handen. Ja, die zijn verkrampt. Dat vind ik toch wel heel, heel opvallend. Je zou kunnen zeggen: ze heeft zich gewoon verweerd. Ze is gewoon. En [00:26:00] niemand laat zo over zich heen lopen. En die wond, uh, op het voorhoofd laten zien. Dus met een zwaar voorwerp op haar hoofd gemept. Uhm, dus zij heeft enorm verzet geboden
Marietje heeft enorm verzet geboden
In onze podcast studio te midden van het mengpaneel en de microfoons kijk ik van Jan naar Christian. Die heeft net zo'n ontstelde blik in zijn ogen als ik. De conclusies die Jan trekt zijn terecht en tegelijkertijd In mijn hoofd stopt het verhaal van haar leven op het moment dat Marietje de kerk in loopt en wordt het weer opgepikt als haar dode lichaam wordt gevonden.
Over wat zij daartussen allemaal heeft doorgemaakt, daar heb ik nooit bij stil willen staan. [00:27:00] En nu? Nu denk ik aan de foto van haar bidprentje. Dit elf jarig meisje, haar krullen, die zachte blik in haar ogen. En nu hoor ik dat zij gevochten heeft voor haar leven. Ja, deze foto. Die vertelt een eigen verhaal.
Een nieuw verhaal. Een verhaal dat ik misschien zelfs liever niet had geweten.
Maar het gaat om het doel zo dicht mogelijk bij de waarheid komen. En nu we Jan zo uitgebreid met zo'n scherp oog voor detail en bewijs deze foto hebben horen analyseren, zijn we benieuwd. En als je het samenvat is het inderdaad gewoon een schokkende foto van een verkracht en zwaar mishandeld meisje die met haar eigen onderkleren is gewurgd en is gewassen naakt ligt.
En ja, je moet wel heel sterk zijn om dat allemaal te [00:28:00] kunnen doen. Wat denkt Jan dat de waarheid is? Wie vermoordde Marietje Kessels? Het is de vraag ook of één iemand dat allemaal heeft kunnen doen. En de verkrachting en de mishandeling en de wurging en het verslepen naar een zolder. En degene die dat in ieder geval gedaan heeft, die versleping, die moet daar heel goed de weg hebben geweten en de sleutels hebben gehad om dat allemaal te kunnen doen.
Ja.
Het is echt onwaarschijnlijk dat je dit allemaal in je eentje hebt kunnen doen. Ja. Jan benadrukt nog eens dat hij niet op de stoel van de rechter wil gaan zitten, niet wil speculeren wie de dader is En tegelijkertijd niet alleen de foto, ook de omstandigheden zeggen veel. Want de pastoor en de koster, de twee op wiens hoofd tot op de dag van vandaag de [00:29:00] meeste verdenking rust, zijn niet zomaar twee mannen die toevallig in dezelfde kerk in Tilburg werken.
Hun band gaat veel verder terug. Pastoor Georges van Sinick Bergmann heeft de koster Johan van Isterdael zelf getrouwd, precies in de Catharinakerk in Eindhoven. Deze mannen kennen elkaar al zestien jaar. Hun band is al ver voor de moord op Marietje gesmeed. Er was echt loyaliteit tussen die twee. Dus ik denk wel dat je die twee uh als, als duo moet gaan zien.
Er wordt altijd gezegd of de schilder, of de koster of de pastoor heeft het gedaan. Ik denk dat je moet zeggen of de schilder heeft het gedaan of de koster in samenwerking met de pastoor en wie dan wat gedaan heeft, daar komen we nooit meer achter. Maar ik zie ze, gezien de foto en alle kennis en kunde die je moet hebben om op die plaats zo iemand neer te leggen.
Dat kan, denk ik, een schilder in zijn eentje die, dat moet gezien zijn. [00:30:00] Uhm, dat, dat, dat kan bijna niet anders. Ja. Volgens Jan moeten we ook niet spreken over een moord, maar in de juiste termen over doodslag. Marietje is uiteindelijk gedood om een andere misdaad te verhullen, het misbruik. Gedood misschien wel juist omdat ze van zich afbeet, verzet bood, schreeuwde.
Gedood omdat ze de dader zou verraden. Met andere woorden de foto, uhm, ja, geeft toch wel heel veel nieuwe informatie. Jullie podcast is, die gaat uit van de archieven, hè. Wat zeggen de archieven? Nou ja, ik denk als arts dit zeggen de archieven over, dit zeg ik, deze foto uit het archief over, over deze zaak.
Uhm, en nogmaals, als je met al die kennis van nu, uhm, opnieuw naar de stukken kijkt en gaat lezen, ja, dan vallen voor mij al een aantal zaken op hun plaats. Ja. Ja, [00:31:00] ja. En dan is de, de, de foto, hoe gruwelijk die ook is, wel een sleutel in het onderzoek. Absoluut. Absoluut. . Als
wij dit verhaal van de foto zo hebben gemist, hebben we wellicht ook andere verhalen niet gezien, niet gehoord. Al die uren die Chris en ik door de archieven hebben gebladerd. Een archief vol bewijs. Maar ja, deze foto sloegen we over. Gek, want ze is als een van de oudste forensische foto's van Nederland natuurlijk precies zo bedoeld als bewijsstuk.
En ze vertelt zoveel. Niet alleen over de rechtszaak rond haar dood, maar ook over het leven van Marietje. Hoe ze zich tot het allerlaatst toe dapper maar waarschijnlijk ook doodsbang heeft verweerd. Zeg maar, want je kunt lezen dat iemand gruwelijk verkracht is en [00:32:00] zo, maar je ziet het voor je. Het leed is onbenoembaar wat deze foto uitstraalt.
Ja, en al die bloeduitstortingen als je hier als dokter naar kijkt. Je moet afstand houden, maar dat is heel moeilijk. Ja. Ja. Het doet me denken aan de zoektocht in 1900, die zich eerst beperkte tot het wegkijken van de kerk. Waarover ik kon schamperen dat slechts minimaal werd gezocht en pas na een paar dagen grondig.
Terwijl alle alarmbellen rond de kerk af hadden moeten gaan. Daar was ze immers voor het laatst gezien. Terwijl wij, 125 jaar later, gewoon in dezelfde valkuil zijn gestapt en lang wegkeken van deze foto. Het doet me ook denken aan het ontwikkelen van de foto door Emiel van Wageningen. Door een geduldig procedé gaf het papier langzaam de daarop vastgelegde beeltenis prijs.
En zoals Van Wageningen in zijn laboratorium de foto ontwikkelde, [00:33:00] zo heeft Jan Keunen hem voor ons ontleed. Stap voor stap te werk gaan, analyseren, onbevangen staan tegenover alle mogelijke archiefstukken. Het zou ook nog heel interessant zijn om met een forensisch rechercheur deze foto te bekijken. Ja, want ik zie het als dokter, maar een forensisch rechercheur ziet het weer vanuit een andere optiek.
En die zien vaker dit soort beelden. Want dat kleine stukje hout dat in het archief zit met mogelijk bloedsporen erop, zouden we daar dan nog iets mee kunnen? Als dat zo is, dan zou dat nog eens een interessant stukje zijn om luminol onderzoek te doen om te kijken of daar bloed in zit en dan verder te gaan kijken.
But you can rely on the fact I'll be home tonight. Cause I never saw this.
In de volgende aflevering van Moord op Marietje hopen we [00:34:00] verder te komen met het dagboek van Matthieu Kessels en gaan we met forensisch rechercheur Carina van Leeuwen het depot in om te zien hoe zij naar onze archieven kijkt. Abonneer je op onze podcast Het geheugen van Brabant Moord op Marietje en mis geen enkele aflevering.
Te vinden in je favoriete podcast-app en via www.bhic.nl/marietje. Met dank aan het podcastteam collega's Margot, Nienke en Mathilde voor het meedenken en alle op- en aanmerkingen. Anton voor zijn rol als kapitein Van Wageninghen, Marvin voor zijn kritische oor en zijn geduldige zoektocht naar de juiste klankkleur.
En onderschat ook nooit het belang van een goede eindredacteur. Die rol is weggelegd voor Christian. Met speciale dank dit keer aan collega's Hugo, Ton en Arnoud als agenten tijdens de zoektocht [00:35:00] op het verwolsel. En we hadden dit niet kunnen maken zonder medewerking van Laurens Smulders van de Catharinakerk, maar zeker niet zonder alle inbreng van Jan Keunen.
En tot slot deze prachtige soundtrack. A Home by Tonight is geschreven en gezongen door de Brabantse singer-songwriter Imme. Cause I would leave the day after tomorrow. I'll make sure you won't even know. En ben jij nou benieuwd naar het vervolg van deze podcast? Dan hoef je niet lang te wachten, want de volgende aflevering komt al begin februari [00:36:00] online.