5 STILGEZWEGEN
[00:00:00] Frans Scheepmeesters is een man van 33 jaar, maar deze zaterdag, 16 juni 1900, voelt hij zich weer even een manneke van veertien. Hij is op weg naar het politiebureau in Tilburg. Met iedere stap die hij zet, voelt die ene jeugdzonde weer opeens heel dichtbij. Dat hij met wat vriendjes had geprobeerd wat kippen te stelen.
Hoe ze werden gepakt en een gevangenisstraf kregen van tien dagen. Die domme misstap uit zijn jeugd had Frans altijd geprobeerd te verdringen. Maar nu, nu [00:01:00] hij naar het politiebureau moet, komt het allemaal weer terug. Dat en dat ongenadig pak slaag dat hij van zijn vader kreeg Frans roept zichzelf tot de orde.
Kom op, het is nu bijna twintig jaar later. Hij is een volwassen vent en het is belangrijk dat hij dit doet. Hij hoopt alleen dat het niet weer die Karel is die hem ook al als snotjong had opgepakt.
Ah, daar bent u. Uh gaat u zitten. Maar goed, dit gaat niet over een kwajongensstreek. Zo. Uhm uw naam? Franciscus Schaapsmeerders. Dit gaat over iets veel kwalijkers. Mhmm. En uw adres? De Fabriekstraat in, uh Tilburg. Maar zou Karels hem nog herkennen? Frans vond als veertienjarige de commissaris al een ouwe baas, maar hij ziet nu pas [00:02:00] echt hoezeer de jaren en het zware politiewerk bij hem zijn gaan tellen.
Aan de andere kant is hij natuurlijk zelf ook geen broekie meer. Eens zien. Uhm en u was gisteren, uh vrijdag 15 juni 1900, rond zes uur 's middags aan het werk in de kerk van de parochie Noordhoek? Klopt, ja. Samen met mijn maat Willem Smulders. We waren hardsteen aan het schuren. Mhmm. En wat zag u daar? Nou, in de kerkbanken zag ik een man.
Het duurde even voordat ik hem herkende, maar toen zag ik dat het Piet van de Sande was. En net op dat moment kwam er een meske van een jaar of elf de kerk binnen. Ik zag dat Van de Sande haar riep en dat ze toen naar hem toe ging. Toen ze bij hem stond, zag ik dat Van de Sande haar opeens begon, nou zullen we zeggen, begon te kussen.
Daarna ging hij, uh, gebukt voor haar staan. Ik zag aan zijn beweging dat hij met dat meisje [00:03:00] iets deed dat niet, uh- Ja, ja, ja, ja, zegt u het maar ...dat niet, uh, uh, dat niet behoorlijk was. Nou ja. Ja. Ja. Maar weet u wat ik nu het gekke was, commissaris? Mhmm. Ik zag Piet van de Sande wel, maar ik kon niet precies zien wat hij met dat meisje deed.
Het is misschien wel Brabants oudste cold case, want voor de moord op Marietje Kessels is nooit een dader veroordeeld. Maar 125 jaar later duiken er nieuwe archiefstukken op en zetten we het onderzoek voort. We spreken met familie, forensisch experts en advocaten en komen op onbekende locaties op zoek naar antwoord op die ene vraag Wie vermoordde Marietje Kessels?
Je luistert naar [00:04:00] Moord op Marietje. Een zesdelige serie van Het Geheugen van Brabant, de podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum. Mijn naam is Marilou Nillesen en dit is aflevering vijf Stilgezwegen.
Dus u kon niet zien wat deze man met dat meisje deed. Dat gaan we verder uitzoeken. Dank u dat u naar het politiebureau wilde komen. En overigens kan het zijn dat uw gezicht mij bekend voorkomt. Je hoort het herkenbare stemgeluid van de oude commissaris Karels. Want op dit moment, zaterdag 16 juni duizendnegenhonderd, ben je in het politiebureau van Tilburg.
In het midden van het vertrek waar je nu bent, staat een houten [00:05:00] tafel met aan de ene kant commissaris Karels met zijn lange baard. Pen in de hand en aan de andere kant Frans Schaepmeesters, die zich wat ongemakkelijk voelt tegenover deze commissaris. En juni duizendnegenhonderd. Even voor jouw beeld dat is ruim twee maanden voor de verdwijning en moord op Marietje, want dan wordt in die Noordhoekkerk in Tilburg op een zomerse namiddag al een elf jaar meisje lastiggevallen, gekust en betast.
En dat is niet Marietje, maar de elfjarige Theresia van den Brone. En wat deze Theresia overkwam, was misschien door Frans Scheeps Meerders slecht te zien, maar wij weten het wel dankzij onze archieven. In het keurige handschrift van commissaris Karels is ook de verklaring van het meisje zelf opgetekend.
Na.[00:06:00] 
Heden namiddag omstreeks 6.30u vernam ik dat een man in de rooms-katholieke kerk parochie Noordhoek Tilburg enige ogenblikken geleden het elfjarig dochtertje van ook elf jaar, dus van Jacobus van den Borne onder de rokken had gevoeld. Ik sta met Christian in het depot en we bekijken de verklaring van de elfjarige Theresia.
Ja, dus wat rijk staat is dat zij aangeeft dat ze door een man die zij niet kent wordt gewenkt. Die die, die stelt een vraag aan haar, maar al heel snel begint hij haar eigenlijk te kussen. Hij pakt haar vast, voelt onder de rok en, en zij slaat hem dan op de handen. En dan? Dan loopt ze de kerk uit. Ik weet niet hoe het bij jou zit, maar ik sta redelijk versteld waar ik de zaak Marietje tot nu toe zag als een opzichzelf staat iets blijkt dit geenszins het [00:07:00] geval.
Ik sloeg de man met mijn rechterhand en trok om los te komen. Hij heeft me toen losgelaten en ik liep de kerk uit. Ja, nou, wat ik wel bijzonder vind aan dit vonnis, want inmiddels weten we natuurlijk veel meer van misbruik binnen de katholieke kerk. Maar dit is dan ja, dat ook misbruik in de kerk voorkwam.
Dat had ik me eigenlijk nooit zo. Ik vind het ook een hele rare plek voor zo'n kind. Ja, en dan vooral ook gewoon in de kerkbankjes. En die kerk, die die, die die, die staat er ook pas, pas net eigenlijk. Dus dan is eigenlijk ja, de trots van de pastoor. Die nieuwe kerk is eigenlijk al gelijk een plek waar kinderen niet veilig zijn.
De pastoor Pastoor George Willem Joseph Marie van Zinnick Bergman, Bosnaar, geboren in [00:08:00] 1851. Volgens Wikipedia is Van Zinnick Bergman een Nederlands rooms-katholiek geestelijke die pastoor was in Tilburg. En dan staat er. Hij is bekend vanwege zijn discutabele betrokkenheid bij een moordzaak die nooit werd opgelost.
Zijn discutabele betrokkenheid. Hoewel er nooit wettig en overtuigend bewijs is opgedoken, blijft zijn naam in één adem genoemd als het over Marietje Kessels gaat. Ook na 125 jaar, tot op de dag van vandaag. Maar welke feiten liggen ten grondslag onder die vanzelfsprekendheid om de pastoor als dader te benoemen?
Of is de pastoor daar zelf ook deels debet aan?
In deze aflevering volgen we de gang van [00:09:00] de pastoor van Sinnik Bergman, vasthoudend aan feiten en fictie vermijdend. Zoveel mogelijk dan
Chris, hoe zit dat eigenlijk? Volgen wij ook echt altijd daadwerkelijk de feiten? Ja, nou dat, dat, dat zeggen we wel. Maar wij gaan natuurlijk. Wij bedoelen daarmee we gaan af op wat we in de archieven vinden. En ja, je moet wel heel eerlijk zijn en zeggen dat in de archieven natuurlijk ook niet altijd de feiten staan.
Een, een zo'n vonnis wat wij nogal vaak ter hand nemen. Ja, een verdachte die probeert zichzelf vrij te pleiten. Het OM probeert iemand vast te zetten. Er staan ook wel gewoon gekleurde meningen in. Er staat ook in hoe mensen de feiten hebben beleefd. Of dus je weet niet altijd precies wat zit er nou achter?
Dus ja, met een kleine korrel zout moet je de feiten uit de archieven soms wel nemen. En soms spreken archieven elkaar ook gewoon tegen. We proberen het wel. [00:10:00] We proberen zo dicht mogelijk bij de feiten te blijven. Heel letterlijk genomen: het woord feit is afgeleid van het Latijnse woord facere, oftewel maken.
Feiten zijn dus niet alleen werkelijke gebeurtenissen, maar ook wat er van die gebeurtenissen wordt gemaakt. Ook door ons
Hoe onbevangen is onze blik eigenlijk?
Als je in Den Bosch voorbij de majestueuze Sint-Jan loopt en langs de Parade, dan loop je zo recht de Peperstraat in. En zo halverwege deze statige straat, het ene pand nog mooier dan het andere, staat op nummer tien een imposant witgepleisterd huis met drie verdiepingen, waarvan de [00:11:00] gevel net iets hoger is dan die van de buren.
Boven de deurpost staat sinds 1870 Van Zinnic Bergman.
En dat jaartal? Dat refereert niet aan het pand, maar aan de oprichting van het advocatenkantoor dat er huisvest. Emiel van Zinnic Bergman is grondlegger van dit kantoor. Hij is de broer van pastoor Georges en procureur-generaal. En dat laatste is belangrijk om te weten, want de pastoor gaat een dag na de verdwijning van Marietje naar Emiel toe, van Tilburg naar Den Bosch, naar eigen zeggen om raad te vragen hoe hij moet handelen in de vermissing van een kind en om een signalement van het meisje aan de grote kranten op te geven.
Ed Schilders, auteur van het boek [00:12:00] Moordhoek, zet hier grote vraagtekens bij
Het is toch wel vreemd dat het zo gaat, want Karels, die de commissaris, die zou dat toch ook weten? Ja, die kwam elke dag op bezoek en kon hij zijn broer niet opbellen bijvoorbeeld. Dus moet er in Den Bosch voor die pastoor bij zijn broer iets te bespreken zijn. Maar wat dat was, ja dat, dat heeft hij nooit verteld.
En of als hij het verteld heeft, is het nooit in stukken terechtgekomen. Nee Van het gesprek tussen beide broers die donderdag 23 augustus 1900 is geen schriftelijk verslag terug te vinden, zoals van het gesprek tussen Herman Caels en Frans Schaaps Meerders. Geen feiten die we hiervoor kunnen blootleggen, dus proberen we het op een andere manier en bellen we aan bij het pand in de Peperstraat met die grote naam boven de deurpost[00:13:00] 
De houten opgang met krakende treden brengt ons naar de eerste verdieping en daar stappen we niet zomaar een vertrek in. Nee, het lijkt alsof we teruggaan in de tijd. Want nou ja, kijk zelf maar rond. Een kroonluchter aan het plafond, een bordeauxrood tapijt op de vloer en zo'n marmeren schouw aan de muur.
Het zijn allemaal stille getuigen van de vorige eeuw. En tussen rijen juridische boeken, diverse oorkondes en een platenspeler met Franse lp zit aan zijn bureau Jean van Sinick Bergman, de vierde generatie in rechte lijn van advocaten in de familie. Sinds 1976 staat Jean hier aan het roer als achterkleinzoon van oprichter Emiel.
Een prachtige werkkamer toch? Ja. Ja, ik mag zelf ook niet klagen, maar hier zijn we toch zenuwachtig. Ondanks de kou [00:14:00] buiten is het binnen bijzonder warm, wordt onze thee geserveerd in chique porseleinen kopjes en blijkt Jean een aimabele gastheer die de conversatie graag gaande houdt. Die als een duister.
We hebben het over. Liever niet vlak bij de microfoon, maar telkens weer net iets verder daarvandaan praat hij. Bij Willem Vrieling, de laatste stadhouder. Over van alles en nog wat. En. En terwijl ik het gesprek voorzichtig probeer te sturen. Allemaal zaken waar uw overgrootvader zich nooit mee bezig hoefde te houden.
Nee, snap ik. Nee, nee, nee. Kreeg slaag. Niet met mijn vader. Weid Jean graag verder uit. Nee, wij komen voor die ene zaak. Misschien om niet heel de middag van uw tijd in beslag te nemen. En anders dan. Wat was de eerste keer dat u over de zaak [00:15:00] van Marietje Kessels hoorde? Ja, kijk, dat weet ik niet. Heel lang geleden.
Het was niet echt een item, maar het is nooit echt een onderwerp geweest. Nee. En ook nooit dat mensen zeggen Van Sinick Bergman. Had dat nog iets te maken met of gaan mensen. Dat kom je vaak tegen. Ja, oké. Ja.
Ik verleen later op den ochtend niet in de kerk te zijn geweest, doch wel 's middags en schijnt toen op het koor te zijn geweest. Ik herinner me flauw daar een kleedje op de trap te zien liggen[00:16:00] 
In ons archief lees ik met stijgende verbazing de brief die pastoor Georges van Sinick Bergman in 1900 schrijft. Die klinkt uiterst merkwaardig, want hoe waarschijnlijk is het dat de pastoor het normaal vindt dat er ergens een jurkje rondslingert, dat kleedje waarover hij het heeft in zijn eigen kerk, terwijl er een kind is vermist?
Ik moet ook even denken aan die verklaring van de elfjarige Theresia, die enkel maar werd gekust en betast in de kerk, twee maanden voor de moord op Marietje. Enkel maar we weten inmiddels veel meer over het misbruik in de kerk. Maar het kan toch niet zo zijn dat het de gewoonste zaak van de wereld was dat jonge meisjes de kerk niet naar binnen konden gaan zonder hun leven zeker te zijn.
Waarom lijkt de pastoor hier zo weg te duiken? Waarom kiest hij voor al die vaagheden en [00:17:00] later nog sterker voor verdachtmaking?
Wel Edel Gestrenge Heer, eindelijk is mij ingevallen wat ik uwe Edel Gestrenge vrijdag wilde mededelen. Ziehier het geval: een zekere O. Kennis en Zonen firma in de Korte Schijfstraat alhier getuigt woensdag 22 augustus tussen 1.15 uur en 1.30 uur bij Van Istendael gekomen te zijn en zeker te weten dat het hout er toen niet was.
De koster was thuis en Kennis is ongeveer anderhalf uur bij hem gebleven. Wat zou de schilder, als het getuigenis van Jongbloeds nu waarheid bevat, op het koorwezen doen als daar, wat ik toch meen, de moord niet gepleegd is? Zou hij misschien niet daar gaan zien of hij er het [00:18:00] vermoorde kind niet verbergen konde, daar de verdenking, als het op de gewelven gevonden werd, bijna zeker op hem moest vallen?
Vergeef mij mijn PS en dat ik mijn idee durf geven. Uw vriend, dokter G.V.Z.B.
We weten dat de pastoor en de koster elkaar al bijna twintig jaar kennen. Dat weten we dankzij het onderzoek van Jan Willem van de Braak, die tijdens zijn stamboomonderzoek erachter kwam dat zijn eigen bet overgrootmoeder dienstmeisje was bij de pastoor en dat tussen haar en haar latere echtgenoot weer een familiair verband is naar de vrouw van de koster.
Nou, dat klinkt ingewikkeld, maar het toont aan dat de band tussen de pastoor en de koster al bijna twintig jaar oud is. In de tijd dat Marietje verdween. En nu lezen we deze brief van de pastoor [00:19:00] die over zijn eigen herinneringen zo vaag was, maar in zijn aannames zo stellig. En allemaal gericht tegen de schilder en allemaal positief voor den koster.
Maar eenig hard bewijs? Niks, geen spoor. Wij denken dan misschien rook te zien, maar het vuur blijft onvindbaar Interessant zijn. Kijk, de plek op zich is mooi als je eraan komt en je ziet daar de mooie soldaten marcheren en de kanonnen brullen. Maar ik weet niet. En nu hier aan tafel bij deze mondige advocaat denken Chris en ik ook dat hij misschien wegduikt voor vragen over de zaak Marietje Kessels.
Maar denken wij dat ook omdat het mooi past in het plaatje dat wij graag willen zien? De pastoor die dergelijke vreemde verdachtmakingen maakt en nu een familielid waarbij lijkt dat hij over van alles uitgebreid wil praten, behalve die ene kwestie waarvoor wij komen. [00:20:00] Of zijn wij vooringenomen? En is dat wat deze jurist ons duidelijk wil maken?
Maar mijn indruk toen was dat dat zijn suggestie dat de pastoor het gedaan had, dat je die niet uit zijn, zeg maar bewijsmateriaal kon halen. Als in juridisch gezien niet. Ja. Dus dat ik daar geen competent bewijs in zag van schuld van de pastoor. Ja. En kunt u zich dat nog specifiek herinneren van welk bewijsmateriaal?
Dat is te lang geleden. Hij haalt van alles aan en wie, wat en hoe en waar. Ik weet het zo niet meer precies uit het geheugen van alle. Willen wij het te veel zien en deze advocaat te weinig? Waar ligt de waarheid? Is het überhaupt mogelijk een dergelijke zaak op te lossen? Is het denkbaar dat er na 125 jaar een dader wordt gevonden?[00:21:00] 
Ja, tuurlijk. Ik ga te rade bij Peter Verkoppen Inmiddels emeritus rechtspsycholoog die nog vaak geraadpleegd wordt als getuige-deskundige in strafzaken. Goed
Hallo. Ja, ik zit net met, met een podcast op te nemen. Bel, bel me over een uurtje of zo. Kan dat? Van Koppen is ook de man achter het project Gerede Twijfel, waarbij studenten criminologie onderzoeken hoe het opsporingsonderzoek in bekende strafzaken is uitgevoerd en of er een veroordeling voldoende wordt [00:22:00] ondersteund door het opgevoerde bewijs Net op het randje van het centrum in Haarlem, van een zonnige huiskamer, zit Van Koppen dan ook geroutineerd achter de podcastmicrofoon.
Gaat hij nou niet over de, de vorige versie heen tapen? De rechtspsycholoog is sowieso iemand die alles Dat is waar. Je hebt hier een littekentje aan die kant. Waarom komt dat? In de gaten lijkt te houden. Maar Marietje, het is wel een curieus verhaal. En zou daderprofilering een sleutel zijn om een dergelijk misdrijf op te lossen?
Welke informatie heb je nodig om een profiel op te kunnen stellen? Of is dat te vaag? Nou, het beste informatie is natuurlijk een, uh, kopie van het paspoort van de dader. En als dat er niet is dan? Nou, dan kijk je, je begint dus vooral. Begin met naar de plaats delict te kijken. Ja. En, uhm, uh, uh, kijk, wat is daar gebeurd?
Probeer te reconstrueren. Kunnen we iets zeggen over wat er [00:23:00] gebeurd is, in welke volgorde, hoe ze elkaar tegengekomen zijn, waar ze elkaar tegengekomen zijn. Bij een, uh, seksuele moord in, uh, in de openlucht is dat nogmaals de vraag van waar de dader het slachtoffer heeft opgepikt. En je, sorry. En je probeert op grond van die informatie zoveel mogelijk, zoveel mogelijk informatie te verzamelen die zinvol kan zijn, uh, om de dader te vinden.
Daarbij kan het ook heel zinvol zijn om gewoon minutieus naar de kenmerken van het slachtoffer te kijken. Uhm, ook dat helpt. Nou, daar is een andere manier van profileren waar we het nog helemaal niet over gehad hebben. En dat noemen we geografisch profileren. Ja, ja. Dat is, uh, dat is aanzienlijk zinvoller.
Alleen daar heb je, om het eigenlijk goed te doen, heb je toch een beetje een serie misdrijven nodig. Hmm. Je kan, uhm, wij weten namelijk, we hebben heel veel onderzoek gedaan naar reisgedrag van, uh, criminelen. En, uh, uit mijn onderzoek blijkt dat, uhm, uh, uh, [00:24:00] overvallers, uhm, dus overvallers van de snackbar, meestal binnen een kilometer of vijf van het, uh, van het doelwit, uh, wonen.
Bij verkrachting is die afstand nog kleiner tussen woonplaats, tussen de, de dader en het, uh, de plaats waar het slachtoffer was. Meestal een kilometer of twee. Hmm. Of nee, ik moet zeggen gemiddeld een kilometer of twee. Uhm, als je nou een aantal van die misdrijven hebt, dan kan je in feite om ieder misdrijf een cirkeltje, uh, uh, draaien.
Dan is het wel belangrijk dat je eerst afvraagt: zijn dit wel de misdrijven van dezelfde- Ja ...dader? En, uhm, uh, a-als je dat met redelijkheid hebt kunnen vaststellen- Ja ...dan kan het zinvol zijn om die, die cirkeltjes te gaan doen. Er zijn allerlei heel ingewikkelde, uh, mathematische methodes voor, maar die cirkeltjes werken even, meestal even goed.
En kijken waar overlappen die cirkels elkaar. En dat, dat is een waarschijnlijke plek waar de dader, uh, of woont of begint omdat zijn moeder daar [00:25:00] woont. Of, uh, dat soort dingen. En geogra-geografisch profileren is, uh, redelijk succesvol. We hebben bijvoorbeeld ooit een, uh, geografisch profiel gemaakt, uh, van, uh, de, uh, Utrechtse serieverkrachter.
Ja. Uh, op basis van de plekken, uh, uh, waar, waar die verkrachtingen plaatsgevonden hebben. Wat niet Meestal niet. Dat geeft ruis en dat is meestal niet de beste maat, want je moet eigenlijk de plek hebben waar de dader het slachtoffer voor het eerst gespot heeft. En toen kwamen we uit in het zuiden van de Bilt.
En dat dat blijkt achteraf bij de dader de woonplaats van zijn moeder te zijn. Dus een. En in dit geval een serie misdrijven. Maar wij hebben enkel de dood van Marietje, dus in dit geval hebben we. Nee, daar heb jij geen barst aan. Nee, nee. Maar zijn er andere manieren om uit onze archieven een beeld te krijgen van de dader?
En in zekere zin [00:26:00] is het natuurlijk ook gewoon het vereerde detectivewerk. Gewoon goed nadenken over wat je ziet. Ja, in dit geval is het slachtoffer. Het meisje is omgebracht met koord uit haar eigen ondergoed. Dus dan kun je stellen het was een ongeorganiseerde dader. Is, of is dat al te kort door de bocht?
Nee, nee. Nou ja, kijk, kijk. De de iemand die ter plekke het moordwapen moet vinden, heeft daar van tevoren meestal niet over nagedacht. En het ligt natuurlijk ook in dit geval natuurlijk redelijk voor de hand dat iemand iets seksueels met haar gedaan heeft en daarna echt geschrokken is. En toen dacht van oeps, ik heb getuigen dat die getuigen moeten weg.[00:27:00] 
Leerzame gesprekken met twee heel verschillende mensen. Waarbij het gesprek met advocaat Jean van Zinnicq Bergmann mezelf vragen laat stellen over mijn eigen neutraliteit, terwijl het gesprek met rechtspsycholoog Peter van Koppen me laat zien hoe belangrijk juist dat is
En ik leer meer van Van Koppen dat je niet zomaar in elke zaak een dader kunt profileren, maar dat je afgaande op stukken uit het archief wel kunt vaststellen dat het om een georganiseerde dader moet gaan. Maar wat zegt dat over de uiteindelijke moordenaar van Marietje?
En hoe groot is de drang als je zelf een gerenommeerd advocaat bent en [00:28:00] je familienaam wordt vrijwel altijd in één adem genoemd met de bekendste Brabantse cold case. Om dan zelf die archieven in te duiken. Om zelf op zoek te gaan naar de waarheid. Of op zijn minst om je familienaam te zuiveren
Ja, heeft u nooit zelf met uw achtergrond de neiging gehad of de nieuwsgierigheid om te denken: ik ga toch eens naar het archief om een aantal van die oude getuigenverhoren in te zien. Of. Want hebben we een tijd terug hebben nog wat advocaten. Klopt. Daar geloof ik ja. De woorden van Jean van Zinnick Bergman vallen wat weg.
Maar inderdaad, een aantal jaren terug doken drie advocaten diep in de zaak Marietje Kessels. En ja, geboren en getogen Tilburger als ik ben. Pieter van Dun is een van hen. Met toch ook enige liefde voor mijn stad en de geschiedenis van de stad, [00:29:00] was dat een reden om te zeggen van nou laat, laten we ons daar maar eens in verdiepen.
Ja, bij toeval dook het dossier van advocaat Pels Rijcken op jaren terug in zijn kantoor. De reden dat, uh, wij aan deze zaak begonnen zijn is heel simpel. Wij zaten met ons, wij en wij was Boegman Denneman Bruinsma, het kantoor waar ik vroeger zat. Ja. Uh, we zaten in de binnenstad van Tilburg en wij verhuisden naar, uh, naar een groter kantoor.
En in het kader van die verhuizing is het hele archief vanuit de kelders van de kantoorgebouwen aan de Nieuwlandstraat verplaatst naar de Apennijnenweg. Mhm. Op de Apennijnenweg aangekomen, uh, ik had toen het beheer over het archief, uh, is dat helemaal geschoond en de opdracht was van mij aan de medewerker die dat schoonde: alles wat ouder is dan, uh, 25 jaar wegkieperen.
Mhm. En een van de medewerkers die was, uh, die was zo alert om een heel oud dossier te zien. [00:30:00] Die heeft dat op enig moment aan mij getoond en, uh, bij mij, uh, op mijn werkkamer in de kast gelegd. En daar heeft het zo ongeveer 1,5, 2 jaar gelegen. Mhm. Tot ik toch ook eens een keer ging kijken van: wat is dat eigenlijk voor een dossier?
En toen ik het dossier zag en openmaakte, o-, met name de, de linten die eromheen zaten, uh, de ontknoopte en het dossier opendeed, toen, uh, viel daar ineens, uh, uh, het kwartje bij mij van: verdomd, dit is inderdaad een heel belangrijk dossier, want dit is een dossier wat gaat over de zaak van Marietje Kessels.
Per toeval belandt het dossier van Pels Rijcken niet in de prullenbak. En dan duurt het nog een jaar of twee voordat advocaat Pieter van Dun het uit zijn kast haalt en het opent. In ons eigen archief duurde het ruim honderd jaar voordat er opeens onbekende stukken opdoken in het dossier van een verwarde zwerver die in 1918 de moord op Marietje bekende, maar die er niets mee van [00:31:00] doen had.
Het is bij onderzoek doen hetzelfde als in de rest van je leven. Je moet wel een beetje geluk hebben. Wat is nou het, het, het bijzondere aan cold cases dat wij, eh, daar in Nederland heel raar mee omgaan. Er worden ook zelden cold cases opgelost. Dat, eh, dat, eh, soms, soms kom je dichter bij de waarheid. Ja.
Soms vind je, als je heel goed kijkt... Ja, ik denk ook heel tijd zie ik iets over het hoofd. Dat doe je ongetwijfeld. Ja. Ja. En dan gewoon nog een keer door die stukken heen? Ja
Na het gesprek met Van Koppen stuur ik een mail naar mijn collega Sterre van het Regionaal Archief Tilburg en na een tip van Erik Hennekam, een doorgewinterde archiefzoeker, benader ik het Vaticaan archief en met [00:32:00] collega Anton. Ook niet vies van grondig archiefonderzoek, zoek ik urenlang in het archief van het bisdom Den Bosch om uiteindelijk één zinnetje van de pastoor te vinden over Marietje.
Of eigenlijk maar een half zinnetje. Een brief aan het bisdom over heel iets anders sluit hij af met: Over de treurige toestand in de kerk valt nog niets nieuws te melden. En dat is dan de opbrengst na een ochtend lang met zijn tweeën door de archiefstukken gaan Als onderzoeker ben je altijd op zoek naar een speld in de hooiberg, terwijl je stiekem hoopt er met de boerenmeid uit te rollen, hoorde ik laatst iemand zeggen.
Ja, maar goed, wij weten niet eens of we in de juiste hooiberg zoeken. De vraag was natuurlijk. De eerste vraag bij ons was van ja, hoe komt dat dossier in godsnaam bij ons op kantoor? Pels Rijcken zat destijds op een heel ander kantoor in een heel andere stad. Pels Rijcken was verbonden aan een kantoor wat uiteindelijk ook wel in [00:33:00] Tilburg terechtgekomen is.
Quarles van Uffelen. Maar dat kantoor had niks met ons kantoor te maken. De enige verklaring die wij hebben kunnen vinden is dat er, omdat een van onze toenmalige kantoorgenoten, Ton Poelman, in de Raad van Toezicht van de Orde van Advocaten zat van het arrondissement, dat zo op die manier een dossier, want er waren wel meer archieven van andere oudere kleine advocatenkantoren uit Tilburg uiteindelijk bij ons op kantoor terechtgekomen.
Dat zo dat dossier bij ons terechtgekomen moet zijn. Maar dan kwam er vervolgens de vraag maar hoe komt dan een origineel dossier van het Hof Den Bosch? Dat was een origineel strafdossier. Hoe komt dat dan in godsnaam bij Poelman, Werneman, Braaksma in Tilburg terecht? Ja, die, die vraag hebben we nooit kunnen oplossen.
Nee. Nee, maar het, het vervelende is, en dat, dat, dat zie ik bij politiemensen die [00:34:00] cold case onderzoeken. Die moeten dus het, het oorspronkelijke dossier hebben. Die gaan dus ja, dan denk je dan gaan we dus naar het politiearchief en daar vinden we dat oorspronkelijke dossier. Het antwoord is nee, mevrouw, zo gaat dat niet.
Dat politie, dat is ver-ver-verspreid over allerlei plekken. Er zijn, delen ontbreken er. Er liggen delen bij politiemensen thuis, die soms dan weer dubbelen zijn van wat er op het bureau ligt. Nou, het bij elkaar sprokkelen van dat dossier is al een heel groot probleem. En als je dan zoveel mogelijk bij elkaar hebt, kijken we dan wel goed genoeg?
Denkt u dat u als jurist, uh, met andere ogen heeft gekeken dan v, uh, dan dat historici of journi-, journalisten dat doen? Absoluut, absoluut. Ik, ik, ik, uh, ik denk dat een, een, een historicus, uh, en een journalist en een jurist op dezelfde manie-manier een dossier bestuderen. Die zullen allemaal, [00:35:00] denk ik, bij, uh, de inventaris beginnen en vervolgens van blad één naar het eind gaan lezen.
Mhm. Uhm, maar het belangrijke verschil is dat, uhm, wij hadden een strafdossier en de vraag in dat strafdossier was natuurlijk, zoals altijd in een strafzaak, of degene die, uh, verdachte is ook daadwerkelijk de schuldige is. Want, uh, verdacht zijn betekent nog niet dat je schuldig bent. Vrijgesproken worden betekent per definitie dus ook niet dat je onschuldig bent.
Mhm. Je hebt het ongetwijfeld aan zijn tongval gehoord. Pieter van Dun is een echte Tilburger, net als Ed Schilders, auteur van Moordhoek. En uiteraard kennen zij elkaar. Ed Schilders heeft, uh, in zijn boek heeft hij natuurlijk een, een, een prachtige weergave gegeven van, van, van de tijdgeest, van, van feiten die uit het dossier die hij, dat hij bestudeerd heeft, [00:36:00] gebleken zijn.
Ook van de omgeving van de Noordhoekse kerk. Die ook, die is gesloopt, hè. Die, die is er niet meer. Uhm, maar die, die heeft een prachtig beeld geschetst. En die heeft helemaal aan het eind van zijn boek een, een, een reconstructie gemaakt op basis van wat ze bekeken hebben. Daar, uh, van, uh, uh, hebben wij met drieën destijds gezegd: ja, daar twijfelen wij toch echt aan.
Uh, met name omdat die reconstructie erg veel veronderstellingen bevat. Mhm, ja. Wat, wat overigens niet betekent dat, uh, uit ons onderzoek, uh, vast is komen te staan wie de dader was. Uh, dat he-, zegt Schilders in zijn boek trouwens ook niet. Die, die, die stelt ook, uh, ook niet vast wie de dader was. Schilders schrijft: 'wie de zaak zorgvuldig reconstrueert, zal de klassieke veronderstelling dat de pastoor de koster hielp, moeten verlaten.
Van Isterdael heeft Van Zinick Bergman geholpen tijdens de nasleep van de [00:37:00] misdaad.' Ja, naar onze mening, uhm, moet de moordenaar toch waarschijnlijk wel gezocht worden bij de koster of de schilder. Weliswaar nogmaals, de schilder is vrijgesproken. Ja. In twee fasen. Uh, daarmee is vast komen te staan dat wettig noch overtuigend bewezen is dat hij zich schuldig gemaakt heeft aan het lastige verfluit.
Maar daarmee is ook niet vastgesteld dat hij dat dus per se niet gedaan heeft. Nee. Het, het zou kunnen zijn. Ja. Het zou kunnen zijn. Ons inziens wijst meer in de richting van Van Isterdael dan Mutsaers. Intrigerend vind ik dat. Om deze mensen te spreken die zich overduidelijk zo hebben verdiept in de materie, maar die dan niet tot dezelfde conclusie komen.
Behalve over [00:38:00] één ding: de rol van de koster is voor alle onderzoekers verdacht.
Tilburg, de stad waar de kerk stond, waar de moord is gepleegd en waar het Regionaal Archief Tilburg is gehuisvest. Want behalve onze eigen archieven van de rechtbank, gerechtshof en van advocaat Pels Rijcken liggen daar ook archieven die zich afspelen in het Tilburg van toen en waarin we onze hoofdrolspelers ook terugvinden.
Dit boek zijn de notulen der kerkvergaderingen. Met collega Sterre buigen Chris en ik ons over verschillende archieven. Toen dacht ik nou, hier zou je wel wat in verwachten. Daar moet over gesproken zijn toch? Ja, als je gaat vergaderen over de [00:39:00] kerk, dan. Kan dit toch niet ontbreken? Nou, dat zou je zeggen.
Even kijken. En er staat daar het voor de reconciliatie der kerk, die wellicht door ene ongehoorde misdaad is ontwijd en welke voorzichtighalve wordt gedaan, nodig is de kerk aan de buitenzijde met paaltjes en ijzeren draad van de openbare straat af te sluiten. Draagt het kerkbestuur de voorzitter op dit werk te laten uitvoeren.
En verder wordt er eigenlijk met geen woord gerept over Marietje of iets anders. En, en, en. En dan ook de woorden die wellicht door ene ongehoorde misdaad is ontwijd. Ja, dus hier laten ze het weer in het midden. Jemig. Ja, en dan zit je dus al een aantal weken na de verdwijning en de moord. Ja. Oh, dat vind ik ook wel een bijzondere.
Ja. Dus dit vertelt ons eigenlijk ook niet zoveel over wat er [00:40:00] allemaal is besproken, toch? Je zou toch zeggen die mensen hebben het daar onder wel onderling toch wel met elkaar over gehad. Dat moet, dat kan niet anders. Of hele praktische dingen over wat onderzoek van de politie wat in de kerk heeft plaatsgevonden.
Of. Ja, ja, inderdaad. Dit is de.
Derde jubileum ja, eigenlijk voor het jubileum dat de kerk vijftig jaar bestond, is er een boekje gemaakt met de geschiedenis van de kerk. En daar zou je ook verwachten dat het naar voren komt. Ja. Ja. Ja, want het is uitgegeven in 1948, dus dan is het echt al wel langer geleden. Bijna een halve eeuw. Ja. Ja.
En hoe je het wendt of keert, in een geschiedenis van de kerk of het kerkgebouw daar moet deze moord toch ergens wel. In welke bewoordingen dan ook. Ja, het kan heel kort toch met een zin of iets? Ja. Nou, we zijn benieuwd. Even [00:41:00] kijken, want ik had het opgeschreven. Eh Nou, het is een hoofdstukje en dat gaat eigenlijk over de oprichting van de kerk en over de stichter.
Dus over, over pastoor Zinnik Bergman gaat het en over hoe hij eigenlijk die kerk heeft opgezet, hoe dat in zijn werk is gegaan. Nou en eigenlijk het laatste alinea begint met. Zo werd de oprichting van onze parochie een feit. Met voorbeeldige ijver zal de herder zich aan de belangen van de parochie, parochie en de parochianen gaan wijden.
Moeilijkheden en zelfs zwaar leed. Ik wil daar liever in dit jubileumboek niet over weiden, werden hem daarbij niet gespaard. Oké, slechts betrekkelijke korte tijd heeft hij zijn patronaat mogen waarnemen. Nou ja, dan komt er wat hij is overleden. Ja, ja, ja. Dus het wordt wel benoemd dat het niet wordt benoemd.
Ja.[00:42:00] 
Wat wordt hier niet gezegd? Of vullen we dat zelf in vanuit het idee dat we niets over het hoofd mogen zien? Vullen we dan zelf die hiaten in?
En dan is er plotseling post van het Vaticaan archief
Het Vaticaans geheim archief is de centrale opslagplaats van de katholieke kerk van alle akten uitgevaardigd door de Heilige Stoel. Daar vind je een enorme verzameling historische documenten, correspondentie van pausen, officiële kerkelijke documenten en bijzondere verdragen. En in de kilometers aan papier zit één document waarin de naam van onze pastoor in [00:43:00] grote letters boven staat.
Zijn naam is wat verhapst tot Zin in Van Bergman, maar het gaat overduidelijk over onze pastoor. Deels in het Frans en het gaat over Een scandale waarbij wij zelf meteen de link leggen naar de moord op Marietje. Maar nee, het gaat over de trappisten kwestie. Iets dat zich afspeelt op de Koningshoeven in Tilburg met een frauderende abt, grote onrust onder de monniken en een dreigende opstand.
En onze pastoor Van Sinick Bergman blijkt zijn uiterste best te hebben gedaan met grootste ijver en niet aflatende toewijding, zo staat er in de toelichting. Om dit zoveel mogelijk buiten de publiciteit te houden en de gevolgen te verzachten voor de katholieke zaak. Want zodra anti-religieuze kranten hierover schrijven, weerlegt onze pastoor deze [00:44:00] laster en dwingt ze tot zwijgen.
Dwingt ze tot zwijgen. Zo staat het er letterlijk. Voor het Vaticaan is dat niet iets negatiefs. Sterker nog, het is reden om de pastoor uitbundig te prijzen. Dus ondanks dat we in deze brief geen woord vinden over Marietje, krijgen we wel een duidelijk beeld van onze pastoor. Iemand die alles op alles zet om datgene wat de katholieke kerk te schande maakt om dat te verdoezelen.
En dat doet hij zo goed dat hij wordt aangesteld tot geheim kamerheer. Een hoge erefunctie, iets dat aanzien geeft en die de persoon in een mooi daglicht plaatst. Hey Sterre, mag ik even kijken? Want ik zag hier. En bladerend in het jubileumboek van de kerk bij Sterre op het archief in Tilburg, zien we een foto van de pastoor.
Dit is op basis van de foto. Ja, dit is een schilderij. Ja, [00:45:00] maar ik zie iets wat ik op die foto niet zie. Die ook in een mooi daglicht wordt geplaatst. Een soort vriendelijke uitstraling. Zijn, zijn mond lijkt een beetje te lachen, terwijl als we kijken naar de werkelijke. Staan zijn mondhoeken naar beneden.
Ja, dit is een soort gefotoshopte versie van dit, want hij is. Stelt hier meer als een vriendelijke oude man op dan. Want het lijkt helemaal behalve de mond. Daar zit een soort lachje op en die is op de foto niet te bespeuren. Nee. Ja, het is. Het is prachtig, zo'n geschiedenisboekje, maar de waarheid wordt enorm geweld aangedaan.
Ja, het schilderij is aangepast en wordt niet gesproken over. Het is meer een eerbetoon dan een geschiedenisboekje. Ja, het is een hele gekleurde geschiedenis. Ja, absoluut. Ja.[00:46:00] 
Ik lees nog even verder in de brief van het Vaticaan, waar het profiel van de pastoor verder wordt ingekleurd door zijn lofwaardig optreden en belangeloze fijngevoeligheid. Heeft de heer Zin van Bergman. Het is dan wel een officieel document van het Vaticaan, maar die schrijfwijze gaat structureel mis.
Daarom veel eer verdiend van de Heilige Kerk. En hoewel hij zeker alleen de eer van God, de eer van de katholieke zaak en het welzijn van de zielen al genoeg zou vinden, moet deze eminente priester na zo'n pijn te hebben geleden ook op deze wijze worden geëerd. De pastoor geniet maar kortstondig van deze onderscheiding die hem in 1910 ten deel valt, want hij overlijdt in hetzelfde jaar.
Volgens zijn bidprentje een onverwacht overlijden. Uit de Nieuwe Tilburgsche Courant weten we dat hij kort [00:47:00] daarvoor twee keer is geopereerd. Zou daar de pijn aan refereren die in het Vaticaan archief wordt vermeld? In de kranten wordt hij na zijn overlijden uitgebreid geëerd voor zijn inzet en werk.
Wij lezen over zijn verdiensten als weldoener voor de armen in de stad, als drijvende kracht achter de ziekenverpleging, de drank bestrijding, het katholiek onderwijs. Met specifiek, zo staat er zijn zorg voor de opvoeding der meisjes. Maar geen woord over het drama dat nog maar tien jaar daarvoor zich heeft afgespeeld in de kerk van deze pastoor.
Dat zijn leven zo getekend heeft. Het enige dat bij zijn begrafenis refereert aan Marietje, zijn de tonen die te horen zijn tijdens zijn begrafenisstoet. Want daar speelt het muziekkorps van Matthieu Kessels. Het blijft [00:48:00] een bizar idee dat de Heilig Hartkerk in Tilburg, nog maar net gewijd, al tot twee keer toe een plaats delict is.
Allebei de keren met een elfjarig meisje als slachtoffer. Twee voorvallen kort na elkaar in een nieuw gewijde kerk die overeenkomsten vertonen, maar die qua gevolgen zo ver uit elkaar liggen. Want niet alleen kan in het eerste geval het meisje het wel navertellen, daar is ook de dader over duidelijk.
Een 47-jarige Tilburger, sjouwer van beroep. Iemand die niets met de kerk zelf te maken heeft. Dat is in het geval van Marietje allerminst zo. Sterker nog, het lijkt ondenkbaar dat zowel de pastoor als de koster er niet bij betrokken zijn. Eén slachtoffer met mogelijk twee daders, maar sowieso twee medeplichtigen, [00:49:00] waarbij de invloed van de katholieke kerk nooit ver weg lijkt te zijn
Ja, blijf bij. Hij blijft een mysterie ja Maar wat? Wat wilde u zeggen? Wat mij ook. Nou, ik wilde zeggen dat het me opviel dat ik zo vaak zeg Gods weten. Ja. Ja. En dat past in dit kader natuurlijk wel heel mooi. Dat klopt ja. Ja. Ja, inderdaad. Ja. Ja.
In de volgende en laatste aflevering horen we dat de moord op Marietje wel 125 jaar geleden is, maar dat haar naam in Tilburg nog altijd te horen is
Want vanavond zal ik u alles vertellen wat ik weet over de gruwelijke moord op de elf jaar oude Marietje Kessels. In muziek.[00:50:00] 
Maar vooral in de harten van Tilburgers. Niet alleen als een legende uit het verleden. Het was een meisje van elf jaar oud. Maar juist als een les voor de toekomst. Dat je respect hebt en dat je weet hoe je je bijvoorbeeld moet afweren als er iets gebeurt dat je niet wil zeggen. Abonneer je op onze podcast Het geheugen van Brabant Moord op Marietje en mis geen enkele aflevering.
Te vinden in je favoriete podcastapp en via BHIC.nl Marietje. Met dank aan het podcastteam collega's Margot, Nienke en Mathilde voor het meedenken en alle op en aanmerkingen voor Anton en Arnoud [00:51:00] die als commissaris Karels en getuige Frans onze archieven een stem gaven. Marvin voor zijn kritische oor en zijn niet aflatende zoektocht naar betere audio.
En ook dit keer was hij druk in de weer met de rode pen. Christian in zijn rol van strenge eindredacteur. Speciale dank aan onderzoeker Luc Brands, die ons wees op de aanranding van een elf jarig meisje twee maanden voor de moord op Marietje in dezelfde kerk.
En uiteraard grote dank aan de medewerking van Jean van Silick Bergman, Peter van Koppen en Sterre Schlink. But I'm sure.
I will leave the day after tomorrow. I'll make sure you won't even know. And I'll spare you. En ik maak graag ruimte voor deze bijzondere soundtrack Home by Tonight, geschreven en [00:52:00] gezongen door de Brabantse singer songwriter Imme. En ben jij nou benieuwd naar het bijzondere slot van deze podcast waarin we misschien toch nog een nieuwtje kunnen melden?
We hebben een datum. We hebben een tijd waarop we samen met een patholoog bij het Nederlands Forensisch Instituut de glasnegatieven van deze zaak gaan bekijken. Helemaal geweldig. In mei staat hij online. Of abonneer je nu in je eigen podcast app, dan valt hij vanzelf in je afspeellijst. The Call Home.