6 WAARHEID
[00:00:00] Hallo, ik ben Marilou, een van de makers van Moord op Marietje. Je gaat zo luisteren naar de allerlaatste aflevering van deze speciale zesdelige serie van Het Geheugen van Brabant. Heb jij nou met plezier geluisterd? Dan heb ik goed nieuws, want we hebben nog veel meer bijzondere verhalen te vertellen.
Luister bijvoorbeeld naar afscheidsbrieven uit de oorlog over de onmogelijke liefde tussen verzetsman Dick Winterdijk en zijn verloofde Beppie. Of reis mee door de tijd met Wim Daniëls op zoek naar een fascinerend eeuwenoud boek geschreven door een Brabander, maar dat opduikt in Florence. Deze en alle andere afleveringen vind je terug op BHIC.nl/podcast en in onze shownotes.
En als je je abonneert op Het Geheugen van Brabant, dan komen nieuwe afleveringen vanzelf maandelijks in je [00:01:00] podcastapp. Maar voor nu veel plezier met de laatste aflevering van Moord op Marietje. . Set.
Attentie voor camera twee. Medium shot en actie. Het projectiescherm is zwart, maar aan het witte craquelé dat links en rechts voorbijschiet, zien we dat de filmrol al draait. Bijna onmerkbaar wordt het steeds donkerder tot het duister in onze film. En dan zien we waar we zijn. Op een [00:02:00] onverlichte zolder, maar met in de verte een streepje licht.
Camera drie houdt dit shot vast. De camera tast de balken in het duister af. Vleermuizen hangen op een rijtje met de kop naar beneden. We zoomen in en gaan via de poten van de vleermuizen naar de bovenkant van de balk. Dan komen er van rechts. Attentie voor camera één. Twee lange voelsprieten in beeld.
Voelsprieten van een grote boktor. Het beeld verspringt naar een spinnenweb waarin net een vliegje is gevlogen. Razendsnel schiet de spin vanuit het hart van het web naar het vliegje toe. En close. Dan zoomt de camera weer in. Close. Close. Zo dichtbij mogelijk. Voorbij het spinnenweb en richt zich op een witte duif die de vleugels uitslaat.
Het licht tegemoet. [00:03:00] Camera drie volg. Hou vast. Ja, mooi zo. Mooi zo. De camera volgt, maar door overbelichting verliezen we de duif uit het oog en kijken we een paar seconden recht. En cut. In het licht.
Het is misschien wel Brabants oudste cold case, want voor de moord op Marietje Kessels is nooit een dader veroordeeld. Maar 125 jaar later duiken er nieuwe archiefstukken op en zetten we het onderzoek voort. We spreken met familie, forensisch experts en advocaten en komen op onbekende locaties op zoek naar antwoord op de vraag wie vermoordde Marietje Kessels?[00:04:00] 
Je luistert naar Moord op Marietje, een zesdelige serie van Het Geheugen van Brabant, de podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum. Mijn naam is Marilou Nillesen en dit is aflevering zes: Waarheid.
Het is 1996 en ook jij kijkt mee over de schouder van een cameraman. Hier op deze filmset komt het verhaal van Marietje Kessels tot leven. Tenminste, zo had het kunnen zijn, want in het uitgebreide archief van Ed Schilders, auteur van het boek Moordhoek, stuitten Christian en ik op een compleet draaiboek vol prachtige scènes, uitgeschreven dialogen en bekende personages.
Maar daarachter zitten weer stapels brieven voor [00:05:00] subsidieaanvragen, toezeggingen van productiebureaus, correspondentie. En dan, aan het einde van deze hele papierwinkel, blijkt dat die film toch niet doorgaat. Een geldkwestie. Maar dat wil niet zeggen dat. Want vanavond zal ik u alles vertellen wat ik weet over de gruwelijke moord op de elf jaar oude Marietje Kessels.
Het verhaal niet meer wordt verteld. In deze laatste aflevering van Moord op Marietje nemen Chris en ik je mee op zoek naar de betekenis van het verhaal van Marietje Kessels. Hoe galmt het geluid van haar korte leven ook na 125 jaar nog altijd door in onze samenleving? En hoeveel dichter bij de waarheid zijn wij gekomen?
We doen een laatste poging om toegang te krijgen bij een instituut dat uitsluitend geopend is voor [00:06:00] recherche, justitie en bijzondere opsporingsdiensten, maar voor ieder ander de deuren gesloten houdt. Tenminste, normaal gesproken
Op een koude zaterdagavond in maart. Dat we kunnen aansluiten. Ja, dat is zeker. Ik ben heel benieuwd hoe ze het brengen, het verhaal. En ja, een stuk theater. Het is weer een andere manier van een verhaal vertellen dan wij doen in de podcast. Lijkt me wel.
Het is een zonnige woensdagochtend 22 augustus 1900 als de elf jaar oude Marietje Kessels haar huis verlaat om een brief op post te doen en de pianolessen af te zeggen. Gekletter van karren. Chris en ik lopen mee met Erik en Anne van Ghost Tour Tilburg. En [00:07:00] achter zich gereflecteerd ziet zij de Heilig Hartkerk van de Noordhoek.
Tussen oktober en maart geven zij theaterrondleidingen. Maar in plaats van toeristische informatie over de oude textielstad vertellen zij over spookverschijningen, schandalen, vreselijke gebeurtenissen en mysterieuze verdwijningen uit het duistere verleden van Tilburg. Allemaal gebaseerd op waargebeurde verhalen.
Hartkerk, het huis van God. En als de deur achter haar dichtslaat. Zo ook het verhaal van Marietje Kessels. Marietje verdwijnt. Haar vader zet een zoekactie op touw die Tilburg nooit eerder zag. Alle 200 arbeiders van zijn fabriek krijgen onmiddellijk vrij om naar zijn dochter te zoeken. En pastoor Van Zinnic Bergman van die Heilig Hartkerk, die haast zich naar de villa van de familie Kessels toe om moeder Filomena gerust te stellen.
In het [00:08:00] donker in hartje Tilburg luisteren Chris en ik te midden van het publiek ingespannen toe tot het eind. Komt het meisje nooit meer levend buiten. Als je je ogen sluit, kun je je voorstellen hoe dat moet zijn. Lopend door het koude centrum van Tilburg op de tonen van onheilspellende muziek, onverwachte geluidsfragmenten en vooral de sterke performance door vertelster Anne.
En dit is niet enkel een spannende tour. Nee, ze heeft ook de kracht om wekelijks grote groepen mensen te onderhouden en tegelijkertijd te vertellen over de geschiedenis van Tilburg. Over het verhaal van Marietje. Met iedere keer die onderliggende boodschap dat mensen soms niet altijd zijn wie ze lijken te zijn.
Of in ieder geval die heel andere intenties hebben, met alle gevolgen van dien. Want [00:09:00] godzijdank is er geen vrome katholiek in heel Tilburg die er ook maar één seconde aan denkt om een vermist kind te zoeken in zijn Heilig-Hartkerk, laat staan een dood kind in het huis van God. Door de foto die is gemaakt door de Bredase fotograaf Emile van Wageningen weten we precies hoe het lichaam van Marietje is aangetroffen, hoog bovenin de kerk.
Een afdruk van die foto bevindt zich in ons archief, veilig opgeborgen tussen alle andere documenten over de rechtszaak. In aflevering twee hoor je hoe we deze, ja, gruwelijke foto samen met arts Jan Keunen bekijken en bespreken. Hoe het Jan ook opviel dat Marietje haar vingers gekromd had, wat er mogelijk op wijst hoe zij zich heeft verweerd tegenover haar belager.[00:10:00] 
Er is een instantie waar mensen dagelijks onderzoek doen naar dergelijke sporen. Meer dan 700 mensen analyseren daar van alles, van giftige stoffen en wapens en munitie tot DNA. En een van de vragen die zij zich stellen is waaraan iemand is overleden. Hier bij het Nederlands Forensisch Instituut, het NFI in Den Haag, weten ze ook wie Marietje Kessels is.
En volgens informatie die ik online vind, moeten daar ook meer glas negatieven van dit plaats delict liggen.
Maar het NFI is terecht niet een gebouw waar je zomaar in en uit loopt. Het is bedoeld voor rechercheurs, rechters, raadsheren, voor justitie en bijzondere [00:11:00] opsporingsdiensten. Maar ik doe een poging en stuur een mail. De eerste al in 2022. Maar de tijd verstrijkt en tot een afspraak komt het maar niet.
Ondertussen ga ik verder en leg contact met alle andere instanties en personen die Christian en ik willen spreken. In Eindhoven, Breda en natuurlijk Tilburg. Want daar ontmoet ik Ed Schilders, onderzoeker, journalist en. Heb je nog tijd of heb je en heb je nog trek in een worstenbroodje? Jazeker. Gastvrije Tilburger en bovendien een verhalenverteller in hart en nieren Ed schreef in 1988 het boek Moordhoek, dat nog altijd wordt gezien als een soort bijbel over de zaak Marietje Kessels.
Ik denk dat het, uh, een beetje sport was voor de ouderejaars jongens [00:12:00] om de nieuwe jongens een beetje bang te maken. En want onderweg zei er eentje tegen mij van: in die kerk, daar is een meisje vermoord. En dat was de eerste keer dat ik dat verhaal, uh, hoorde. Verhaaltje, heel kort bestekt natuurlijk, hè.
Ve-verder wist hij natuurlijk geen feiten of zo, maar toen heb ik het gehoord en, uhm, en ik weet nog wel dat ik in die kerk zat waar ik toen voor het eerst kwam. En ik, ik vond dat inderdaad, het, het, dat zal er ook wel aan gelegen hebben dat dan, uhm, dat moordverhaaltje, uh, in mijn hoofd zat. En het was een hele sombere, donkere kerk zo.
En, uh, als je even niet oplet, dan kwam Quasimodo binnen of zo, hè. Op zijn terras, buiten in de lentezon, met fluitende vogels op de achtergrond, steekt Ed een sigaret op en praat me bij over zijn geschiedenis met Marietje. Dus dat, dat, het idee, het onderwerp, dat, [00:13:00] dat boeide me wel op zichzelf, maar ook omdat het zo dicht bij huis was.
En dat is, dat bleek toch, uh, ook heel apart te zijn. Dat je, uh, in zekere zin door je eigen, door het verhaal kunt lopen waar je aan het, aan het werk bent, hè. Dus, en dat je die graven zo daar bij mekaar ziet liggen en die straatjes in de, in de Noordhoek. En- Doordat Ed als het ware door zijn eigen verhaal kon lopen, ontmoette hij ook mensen die niet blij waren met zijn boek.
Hé, ja, maar Ed, als je zegt, uh, er waren mensen die, uh, stenen door de ruit wilden gooien. Hoor ik nou dat je ook dan bedreigd werd? Of bedreigingen kreeg? Ja, telefonisch, ja. Nou, het was, het was lipje storm, hoor. Tegenwoordig, uh, gaat het- Ja, ja ... denk ik wel wat harder met die soort- Maar desalniettemin, was jij onder de indruk of niet?
Ik niet, nee. Nee, maar m-mijn vrouw Margriet wel. Die, uh- Ja ... die vond het niet leuk. Nee. Maar ja, ik, ja, misschien ben ik dan weer te naïef of [00:14:00] zo. Niet iedereen wilde dat er gegraven werd in het verleden, dat het verhaal van Marietje weer werd opgerakeld, dat haar geschiedenis weer tot leven kwam. Zonder dat meteen duidelijk werd wie dat wilde voorkomen.
Want bedreigingen, ja, die zijn doorgaans anoniem. Maar het geeft wel aan dat de zaak Marietje Kessels voor sommige mensen een open zenuw is in de Tilburgse geschiedenis. En als je die aanraakt, dan doet dat pijn[00:15:00] 
Woonhuis van de familie Kessels, huis De Cecilia, maar ook café De Zwarte Ruiter en de muziekinstrumentenfabriek van vader Kessels. Het is allemaal gesloopt. Ook Ed kan vandaag de dag niet meer lopen door zijn eigen verhaal. Op de plek van de kerk, de Noordhoek, staat nu een vrij doorsnee appartementencomplex.
Geen spoor meer van het plaats delict of de plek waar het lichaam van Marietje is gevonden. De plek van de foto. Opnieuw informeer ik bij het Nederlands Forensisch Instituut naar de glasnegatieven en ik krijg keurig antwoord dat die er zijn, maar dat het om historisch en erg kwetsbaar materiaal gaat dat alleen onder gecontroleerde omstandigheden kan worden ingezien.
Dat er daarom nu wordt gekeken om de verzameling over te dragen aan een instantie die deze negatieven gaat bewaren en [00:16:00] beschikbaar kan stellen. Dat gaat dus nog wel even duren, app ik diezelfde avond nog naar Chris
Maar het is natuurlijk toch een beetje zo'n klassieke whodunit. Met dan ook ja, het is toch vrij intrigerend natuurlijk. De pastoor, de koster, de schilder. Wie heeft het dan gedaan? Maar begin dit jaar komt mijn verzoek onder ogen van Richie Tesserszoon, senior adviseur informatiehuishouding en voorlichter Elisabeth van Nimwegen, allebei van het NFI.
En dan gaat het opeens heel snel. Ik mag langskomen. Dat forensisch rechercheur Carina van Leeuwen meekomt, is geen probleem. En o ja, of het interessant is als er ook een forensisch patholoog van het NFI zelf meekijkt. Dingeman Rijken. Je hoorde hem net al even. Maar het, het is voor mij [00:17:00] eigenlijk. Ik heb.
Op een gegeven moment heb ik op de ambulance in Israël gewerkt als een soort van vrijwilliger en moest je wel eerst een cursus doen. En ik was natuurlijk. Ik ben geneeskunde gaan doen omdat heel klassiek je wil mensen helpen. Hij werkt als tropenarts, was betrokken bij het onderzoek naar de MH17-ramp, maar zijn interesse voor de pathologie begon met het werk op die ambulance in Israël.
En eigenlijk vond ik dat wel verschrikkelijk boeiend. Gewoon het stukje van dat je doodgaat. En waarom dan? En hoe dan? Dus eigenlijk begon het daar een beetje te, te prikkelen, te intrigeren en op een gegeven moment, ja, zoals al gezegd forensisch kom je toch wel op heel veel plekken in de geneeskunde tegen.
Maar het is een beetje een spannende tak van sport. Een beetje een onbegrepen tak van sport. Net zoals dit natuurlijk ook hè. En die sport, zoals Dingeman het noemt, die beoefenen ze bij het NFI, gehuisvest in een groot vierkant gebouw in Den Haag met veel glas en strenge bewaking. Voordat ik naar binnen mag, [00:18:00] moet ik eerst mijn identiteitsbewijs afgeven in ruil voor een bezoekerspas.
Ja hoi Elisabeth. Hoi Marilou. Nou dank je wel. Heb je een pasje? Ja. Elisabeth van Nimwegen leidt me langs lange gangen met aan weerszijden sectiekamers, onderzoeksruimten en laboratoria met kleurige deuren naar een vergaderkamer waar Ritchie en Dingeman al zitten bij een groot wit scherm en met voor zich een klein doosje.
Nou, ik, ik had nog nooit gehoord, ik een gezonde interesse in geschiedenis. En het leuke was dus dat... Forensische fotografie is natuurlijk best wel grappig. Ja. En nu kwam ik in één keer dus op de oudste PD-foto van Nederland. Ja, de oudste foto van een plaats delict in Nederland. Ja, je ziet het, maar we hebben er twee bij gedaan.
Dus eigenlijk wat je hier ziet is, dit is dan het doosje waar het in zat. Dat heeft Ritchie nu bij zich. In ons eigen archief zit één foto van het lichaam van [00:19:00] Marietje. En dan heb je drie glasplaten met eigenlijk hetzelfde tafereel. Ja, en dan heb je een briefje. Bij het NFI hebben ze drie glasnegatieven, maar ze zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden.
Een net iets andere belichting, maar allemaal vanuit hetzelfde standpunt genomen. Maar als de eerste foto op het grote witte scherm wordt geprojecteerd, is er geen ontkomen aan. Wie de waarheid zoekt, moet de werkelijkheid aankunnen, is zo'n tegeltjeswijsheid die door me heen schiet. Want de foto die ik in Den Bosch het liefst in de envelop laat zitten, wordt hier in Den Haag onvermijdelijk helder en scherp op het scherm gezet.
Want doordat deze glasnegatieven nu zijn gedigitaliseerd, is het mogelijk heel ver in te zoomen. En dat zorgt ervoor dat Dingeman al snel iets ziet dat mij nooit is opgevallen. Het levert al meteen een bijzondere verrassing [00:20:00] op.
Heel soms lijkt het even alsof je de geschiedenis kunt aanraken. Even alsof je de tijd kunt negeren en terug kunt gaan naar 1900
Je hoort nu de tonen van het kersens kwartet Andreas van Zoelen is saxofonist, docent aan het conservatorium van Tilburg en weet alles van saxofoons. Het Kessels Quartet, waar Van Zoelen deel [00:21:00] van uitmaakte, speelde muziek gecomponeerd door Mathieu Kessels op instrumenten nog gemaakt in de muziekinstrumentenfabriek van Kessels zelf
Als Marietje luisterde naar optredens van haar vader, dan heeft ze dit precies dit geluid gehoord. Fascinerend vind ik dat
We zijn terug op het NFI. Op het witte scherm staat nog altijd de foto van het ontzielde lichaam van Marietje. Maar het viel Dingeman al meteen op. Marietje is niet de enige die op de foto staat. De foto is gemaakt op het verwulsel, op die donkere, duistere plek, hoog boven op de zolder van de Noordhoekse kerk in Tilburg.
En het zou natuurlijk [00:22:00] onmogelijk zijn geweest om die foto te maken zonder. En wat ook wel, uh, bijzonder is, dat was ook even zoeken, maar er zit hier dus een meneer zit aan het hoofdeinde en die houdt een lamp vast. Dit zijn zijn knieën. Oh. Hier zie je hem iets beter. Kijk, dat zijn zijn knieën en die houdt de lamp vast.
Ja. Zonder die plek te verlichten. Om dit drama in het duister vast te kunnen leggen. Ik zie het nu pas. Al die keren dat Christian en ik de foto bekeken, hebben we deze man nooit gezien. Ja, eerlijk gezegd hebben we altijd een beetje om de foto heen gewerkt, omdat hij te onthutsend, te gruwelijk is. Terwijl de foto voor patholoog Rijcken een plaats delict is.
Nauwkeurig speurt hij de plek af naar sporen, naar aanwijzingen, naar iets dat meer kan vertellen over de manier waarop dit meisje om het leven is gebracht. Nou ja, goed, maar het is meer kijk. Ik kreeg de foto zo en dan is het perspectief heel raar, want ze lijkt eigenlijk een beetje [00:23:00] omhoog te liggen met het hoofd.
Ja. En als je haar dan zo ziet liggen, dan denk je dit is een hele gekke positie om iemand aan te treffen, want dan zit je meer aan enscenering te denken dat ze op een bepaalde manier neer is gelegd. Maar als je de foto draait, dan is dit waarschijnlijk het betere beeld wat je hebt. Dus dat het hoofd naar beneden ligt.
Die armen, die zijn eigenlijk opgeslagen naar onderen toe en dan onderin zo verwulst ligt puin. Dus vandaar dat het hoofd wat geknikt ligt, want het hoofd steunt dan op het puin en dan is eigenlijk het been is het linkerbeen is gewoon een soort van toegeplooid. Het enige is wel wat ik me nu even afvragen of er geen rechts links verwisseling op die foto is geweest.
Dus of we in spiegelbeeld naar die foto aan het kijken zijn. Hmm Ik weet niet. Ik weet niet of er een beschrijving is. Heeft Ed Schilder ze dan niet opgenomen in zijn boek? Een beschrijving van hoe ze is aangetroffen, welk been opgetrokken was? Misschien had ik het ook in het mailtje dat ik gisteren heb [00:24:00] gestuurd, heb ik dat ook beschreven.
Zal ik even, even checken? Ja. Het linkerbeen gestrekt, het rechterbeen opgetrokken. Ja, dus dan is die gespiegeld. Ja. Oh ja. Dus dat betekent ook dat... Dingeman Rijken is niet alleen patholoog, hij is ook buitengewoon geïnteresseerd in geschiedenis. Als hij binnenkomt, heeft hij een stapeltje boeken onder zijn arm en ik herken onmiddellijk het boek van Ed Schilders.
Ed schreef zijn boek in 1988, nog voordat computers echt goed waren ingeburgerd. Nog voordat je via internet kranten kon doorzoeken en nog ver voordat deze glasnegatieven opdoken. Ja, maar hoe ging je om met, met gaten in bronmateriaal? Als je dus... Ja, dan moet je eerlijk zijn. Ja. Uh, en voor zover ik het nu allemaal, uhm, ik denk ik, ja, weet je, wa-wat een gat is, is bijvoorbeeld dat de pastoor nooit [00:25:00] verhoord is, nooit ondervraagd door de, door justitie.
En die staat dus boven de wet. Nou, daar weten we dan, dat heeft, uh, het onderzoek erg benadeeld. Hij hoeft niet te zeggen: ik werk er niet aan mee. Het was gewoon, het was niet ter sprake dat hij aan de tand gevoeld zou worden. Nee. En, uh, nou, dat is, dat is, dat is, uh, denk ik wel een gat wat, uh, of een blinde vlek, of hoe je dat noemt.
Ja, ja. Dat, dat speelt wel. Inderdaad, de pastoor is nooit verhoord. Maar uit de archiefstukken die wij recentelijk in ons archief ontdekten, blijkt dat wel degelijk door de politie inlichtingen zijn ingewonnen bij de pastoor. Maar nee, nooit een officieel verhoor, zelfs niet als verdachte. En die archiefstukken waren nog onbekend toen Ed zijn onderzoek deed en Moordhoek schreef.
Dat, dat speelt wel. Dat spi-, dat is wel in het nadeel van, ja, de waarheidsvinding als je wilt. Maar... Ja. Van de andere [00:26:00] kant heb ik het nooit zo erg gevonden dat je niet aan het eind van het boek kunt zeggen: uh, hij heeft het gedaan. Dat doet verder niet zoveel af aan de betekenis van het verhaal. Zeker niet na bijna, toen bijna honderd jaar, nu vee-, nog wel langer, hè.
Ja. Het, uh, 't, het, het, het verhaal zoals het is of zoals je het nog kunt reconstrueren, dat heeft zijn eigen betekenis voor... En welke betekenis is dat dan? Dat die tragedie doorleeft, dat die steeds opnieuw ontdekt wordt door, uh, nieuwe generaties. Ja, Ed zegt het en ik denk het. Misschien is het wel belangrijker dat het verhaal blijft worden doorverteld dan dat de dader wordt gevonden.
Misschien blijft het verhaal wel juist doorverteld omdat de dader nooit is gevonden. Ik vind dat een heel interessant stukje, uh, identiteit of zo. Of Ethiek, hè. Dus dat, uhm, [00:27:00] het is meer dan alleen maar een who done it, hè, en, uh, meer dan een, uh, een, een, een, een, een misdaadverhaal. Het gaat over, over, ik, ik heb het toen, in het boek noem ik het de overtreffende trap van moord, hè, dat is, uh- De overtreffende trap van moord ...dat, het heeft mij, met kindermoord.
Het heeft te maken met kindermisbruik en- Beter had Ed het niet kunnen omschrijven. Alles aan de moord op Marietje overtreft ons normale voorstellingsvermogen. Alles aan die moord is pijnlijk en schrijnend. De wijze waarop ze is omgebracht, de plek, de dader die onbekend is gebleven. het onrecht is gewoon te groot om in woorden te vatten.
Bij het NFI met Marietje meer dan levensgroot op het scherm, kijk ik naar haar [00:28:00] gezicht, haar ogen gesloten en ogenschijnlijk rustig, bijna alsof ze slaapt. Maar op die uitvergrote foto is ook goed te zien hoe een kledingstuk om haar hals zit gewikkeld
Ik heb zo'n intens medelijden met haar om te weten wat zij moet hebben doorgemaakt tijdens die laatste momenten van haar jonge leven Dat ontgaat ook de alerte patholoog niet. Dingeman kijkt me aan en beweegt langzaam het pijltje van de muis weg van de foto, wat eerst precies op het gezicht van Marietje stond.
Ja. Ja, maar het is natuurlijk ook je bent veel meer bezig geweest, ook met gewoon wie was Marietje Kessels? Ja. Ja. Dus. En dan? Dat is hetzelfde natuurlijk voor ons. Kijk, op het moment dat we een onderzoek krijgen, dan zijn we niet zozeer bezig met wie was Pietje nou, wat was dat nou voor een persoon? We zijn bezig met wat is er nou?
Hoezo is Pietje in deze staat gekomen? Waarom is hij overleden? Ja. En wat is er met hem gebeurd? Ja. En dat is dit natuurlijk ook. [00:29:00] Dat geldt ook voor Carina van Leeuwen, forensisch rechercheur gespecialiseerd in cold cases, die al eerder op onze citadel keek naar de archiefstukken en nu aansluit. Dus dat vond ik heel erg leuk.
O wauw, ik heb dit ook nooit in het echt gezien.
Dat ik dat nog mee mag maken. Wat goed dat jullie... Bij het bekijken van deze bijzondere glasnegatieven. Ik denk dat je er doorheen gaat kijken. Niet ik. Natuurlijk vind ik het heel erg, maar je kijkt natuurlijk heel erg professioneel naar de antwoorden die je daar kan vinden. Patholoog Dingeman en forensisch rechercheur Carina zien dan ook heel andere dingen dan ik.
Dan zijn er eigenlijk meerdere dingen die je ziet. Kijk, wat natuurlijk opvalt, is dat het kind is naakt. Je hebt dan wel die eh van die van die kniekousen. Ja. Waarbij je ook ziet dat er een bepaalde verplaatsing is van die kniekousen. Kijk, als je er wat meer op inzoomt, dan zie je dat die benedenwaarts verplaatst zijn.
Dus dat past inderdaad bij een lichaampje wat van boven een soort van de trechter in gaat. Ehm, [00:30:00] en, en daarbij past eigenlijk ook die hele positie. Dus ja, en dan de afwezigheid van lijkstijfheid betekent of het postmortale interval. De overlijdensduur is dan heel kort geweest, dus de lijkstijfheid is nog niet opgetreden.
Of de lijkstijfheid is al weg op het moment van plaatsing. Dus op een gegeven moment verdwijnt dat ook weer in het kader van ontbinding. Of wat je ook nog wel ziet, is dat de lijkstijfheid doorbroken wordt door manipulatie. Dus als je bijvoorbeeld een, een, een lichaam versleept, dan verwacht je ook dat als er wat lijkstijfheid in zit, dat je dat eruit trekt en dat je dan een soort van die spieren weer losmaakt.
Ja, maar goed, het is wel als je hem zo ziet liggen dan... De, de aantreft positie is volledig conform en dus ik, ik zie geen gekke stands afwijkingen van de ledematen van het hoofd, dus het duidt wel echt op een. Het is wel best passend bij een volledige verslapping van het lichaam op het moment van, eh, van ja, toch wel dumping, want daar zit je ook wel op, hoor.
Ja. Terwijl Dingeman gedetailleerd ingaat op allerlei aspecten van het lichaam van Marietje, speelt bij mij die ene vraag door mijn hoofd. [00:31:00] De vraag die al tijden terug is gesteld door arts Jan Keunen, die met Chris en mij dezelfde foto bekeek en adviseerde om forensisch experts te laten kijken naar haar handen.
Geeft de stand daarvan aan dat Marietje zich mogelijk heeft verweerd? Nee, dat is eigenlijk normaal. Kijk waar we het net over hadden dat een lichaam plooit zich naar de zwaartekracht, dus alles zakt uit en het steunt. Maar de vingers hebben relatief weinig gewicht, dus dat zakt niet verder uit. Dus de stand en sowieso dus na overlijden heb je altijd verslapping.
Dus stel dat je met gebalde vuisten overlijdt. Je hebt altijd verslapping. Dus dus. Beschrijvend en beschouwend wordt de foto nauwkeurig onderzocht. Als je dan wat verder gaat kijken dan zit er natuurlijk. Er zit wat bevuilding op het op het lichaam. Dus wat wat je ziet is dat die handen heel erg vuil zijn.
Eigenlijk heel vuil ten opzichte van de rest van het lichaam. En dat is raar. Nogmaals, het lichaam [00:32:00] is ontkleed, dus het kan best zijn dat het hele lichaam vuil was, maar dat dat vuil op de kleding zat. Met scherp oog voor hoe het toen moet zijn gegaan. Ja, ik vind hem heel bijzonder vanwege de oudheid. Ja, ik ook ja.
En ik vind het toch ook heel bijzonder dat het gedaan is. Dat iemand er toen aan gedacht heeft dat het van belang is om dat op deze manier vast te leggen. Absoluut. En dat vind ik echt heel bijzonder. Daar hebben we het zonet al over gehad inderdaad. Dus want de fotograaf komt uit Breda. Je staat in Tilburg, dus dan ga je iemand uit Breda laten komen en al die tijd moet je het lichaam laten liggen.
Ja, ja. Ja. Terwijl natuurlijk, zeker in die tijd was het snel pakken, oppakken en hup, dan ligt er een deur uit de sponning en op twee schragen en de obductie werd ter plaatse gedaan. Ik weet niet waar ze hem nu. Met verbazing over het feit dat deze foto is gemaakt en met verbazing over het feit om een lichaam te verbergen in de kerk zelf.
Als dat zo is, dan zou je er toch beter in nachtelijk uur even [00:33:00] uit die kerk kunnen tillen. Waarom dan het hele verwoeste slop? Maar weet je, dan wordt er natuurlijk weer heel rationeel gedacht dat een dader ook zo denkt. Ja, ja. En het is Je mag hopen dat dit niet zijn dagelijks werk was. Kijk, ophelderen kunnen we een beetje oplossen.
Gaan we het niet? Nee, maar het is natuurlijk fantastisch dat dit bewaard is gebleven. En ik denk sowieso het werk van Van Wageningen mag best wat meer aandacht krijgen. Na de middag bij het NFI ploft mijn hoofd bijna uit elkaar van alle informatie en indrukken. Snel bel ik met Christian, die er jammer genoeg niet bij kon zijn.
Hé Marilou Ik zit nog, uh, ik kom net naar, ja, ik zit eigenlijk nog in het NFI. Ik wou zeggen: ik kom net naar buiten, maar dat is niet zo. Oh joh. Want je hebt hier nog een hele beveiliging en alles. Ik struikel bijna over mijn woorden, zoveel wil ik Christian vertellen. Ik had nog eigenlijk nooit gezien, ja, hoe, ja, hoe wonderschoon zij eigenlijk is.
Het is echt zo'n prachtig meisje. Er zat iemand bij van voorlichting en die zei: [00:34:00] ik vind het heel lastig te rijmen, zo'n meisje met zo'n engelachtig gezicht. En ik dacht: ja, dat is ook echt, dat is ook echt wat ze was. We, ja, weet je, je laat je afschrikken. Wij laten ons afschrikken bij zo'n foto van, hè, gruwelijk.
Maar als je haar dan zo groot ziet in haar gezicht, denk ik: hoe ik getroffen werd door het feit dat ik voor het eerst zie hoe Marietje een klein oorbelletje in heeft, omdat het dode lichaam op de foto daardoor weer eventjes, ja, bijna een levend meisje wordt. Gewoon een meisje, die 's ochtends voor de spiegel nog oorbelletjes heeft staan indoen.
Ja, nou, ik vind het ook wel mooi dat je zei, d-d-d-d-dat het ook gewoon, uh, door de gruwelen van de foto heen, maar nog steeds gewoon een mooi kind is. Dat je dat wel ziet. Ja. Ja. Maar ook over uitspraken van de patholoog die ons onderzoek soms doen kantelen. Die zei dat toch ook al eerder? Ja, de pastoor.
Die pastoor. Ja, die zei dat ja. Dat stond in die brief inderdaad van: ja, ze is zelf naar boven [00:35:00] gekropen over die trap, want haar handen zijn zo vies. Ja.
Ja. En zo zit iedere samenleving natuurlijk vol met op een of andere manier met dat soort verhalen waar mensen houvast aan hebben. En ook uh wat wij ook voortdu- voortdurend hoorden bij in het begin van het onderzoek is uhm hoe moeders hun dochters waarschuwden voor dat soort uh criminaliteit door Marietjes verhaal als voorbeeld te gebruiken.
Ja. Niet, niet tot in de details natuurlijk, maar wel het idee van uhm een jong meisje, een [00:36:00] kind en die komt in een omgeving waar, waar je denkt: dat is hartstikke super veilig. Ja. En dat is het niet. Nee. Ja. Ja, het lot van Marietje is uitgegroeid tot een betekenisvol verhaal van goed en kwaad. Zoals mensen die elkaar al eeuwen vertellen.
Waarover boeken worden geschreven, films worden gemaakt. Een verhaal met een boodschap. Een verhaal waarin de waarheid ertoe doet. En dan kom je, denk ik, aan uh, nou ja, de, de verontwaardiging is dan heel erg groot en de behoefte om de waarheid te vinden is uh sindsdien is het allemaal wel weer uh uh dan zie je wel dat die, die, die functie van uh, uhm de behoefte aan sociale en zede-zedelijke vrijheid en veiligheid dat die, die, die blijft het toch wel weer bepalen, hè.
En uh [00:37:00] bijvoorbeeld een, het vind ik een van de mooiste dingen naar aanleiding van het boek. . Geef mezelf een hand. Ik ga hier naar boven en zeg dadelijk los Is dus tot standkoming van het Marietje Kessels project Goed gedaan. Degene die nog vragen beantwoorden die blijven even hier en de rest gaat lust op Op een van die dagen in Nederland dat het alleen maar regent, sta ik in een wat klamme gymzaal van basisschool Panta Rhei in Tilburg.
Hier krijgt groep acht vandaag les van twee mensen van het IMW, het Instituut voor Maatschappelijk Welzijn regio Tilburg. Kirsten Nelson en Ronnie Rozenbrand leren de jongens en meiden over zelfvertrouwen, respect en het aangeven van grenzen. En de kinderen leren waarom dat gebeurt aan de hand van het verhaal van Marietje.
Het was een meisje van elf jaar oud en, [00:38:00] en die ging naar de kerk. Een meisje. Ik ben elf. Ja, ik ben ook nog elf. Net zo oud als zij zelf nu zijn. En ehm, toen was ze daar en, en volgens mij. Ik weet niet precies of het. Volgens mij was het de pastoor en die werd toen. Ze werd toen verkracht en vermoord. Ja. Het Marietje Kessels project heeft als doel de weerbaarheid bij kinderen te vergroten, zowel mentaal als fysiek.
Want het logo. In het logo zit nog steeds de beeltenis van Marietje Kessels. Denk je dat dat belangrijk is, dat haar gezicht nog zo wordt getoond? Zeker voor de kinderen in Tilburg. Ik vind het mooi dat die mythe wie, wie toen is ontstaan, dat die nog steeds doorleeft en dat mensen eigenlijk hebben gezegd van hey, let op, zorg dat je dat er met jou niet hetzelfde gebeurt als wat er met Marietje toen ooit is gebeurd.
Met Marietje. Maar zij is niet het enige slachtoffer. [00:39:00] Het Marietje Kessels project gaat eigenlijk over alle kinderen, jongens, meisjes die ook jong op gewelddadige wijze om het leven zijn gebracht en van wie de namen nooit meer worden genoemd. Kinderen die zich veilig waanden, maar het niet waren en die zich niet konden verweren.
Het is wel belangrijk dat kinderen weten wat ze moeten doen als zoiets gebeurt. En het is goed om te voorkomen dat het nog een keer gaat gebeuren. Ja.
Het blijft een onwezenlijk, ja, eigenlijk bijna onverdraaglijke gedachte hoe een meisje van elf op een zonnige ochtend eind augustus niet gewoon veilig een brief kon gaan posten vlakbij haar huis in Tilburg. En hoe ze dan wat later fijn met haar broertjes en zusjes een ritje had kunnen maken met dat ezelwagentje.
Misschien ergens limonade gaan drinken met z'n allen en 's avonds enthousiast aan hun vader vertellen wat [00:40:00] ze allemaal hadden meegemaakt
Maar deze woensdag, 22 augustus duizendnegenhonderd, verloopt totaal anders. Omdat iemand Marietje de kerk in roept. Omdat iemand haar misbruikt en vermoordt. Omdat twee dagen later haar lichaam wordt gevonden op het verwulfsel hoog boven in de kerk. Omdat nooit een dader wordt veroordeeld
Elke geschiedenis speelt zich eerder af dan het verhaal dat er uiteindelijk over zal gaan. De geschiedenis van Marietje leeft verder in verschillende vormen, in verschillende verhalen. Ik heb zelfs nog een, een bidprentje van Marietje Kessels. Oh ja, en hoe komt u daaraan? Hoe kom ik daaraan? De moeder van [00:41:00] mijn oma.
Die is blijkbaar naar de uitvaart geweest. Oh serieus? Ja, zo is het via via eigenlijk in de familie gebleven. En altijd bewaard. Altijd bewaard. Ik heb het boek ook van, hoe heet het, Schilders hè. Ja, Het Schilder. Daar zit het in. Dus als ik het boek uitleen, haal ik het bidprentje eruit, want dat wil ik bewaren natuurlijk.
Ja, snap ik. Het verhaal van Marietje leeft voort aan de hand van een bidprentje, zoals bij deze mevrouw, een van de deelnemers aan die ghost tour in Tilburg, maar ook in boeken, toneel- en theaterstukken, muziekgezelschappen en uiteraard het Marietje Kessels project, het weerbaarheid project dat Marietjes naam draagt.
En nu, ja, ook in onze podcast. Marietjes naam wordt nog dagelijks genoemd en gehoord. Misschien is dat wel de belangrijkste erfenis van Marietje Kessels. Ja, een collega heeft ooit gezegd: ik ben er voor de mens die alleen sterft. Dat is natuurlijk met name als gemeentelijk lijkschouwer de dokter die ter plaatse gaat en het onderzoek daar doet.
Maar ik vind dat ergens wel mooi inderdaad. Je [00:42:00] probeert nog een stem te zijn voor degene die het zelf niet meer kan vertellen.
Pastoor George van Sinik Bergman weten we dat hij altijd in de buurt is op belangrijke [00:43:00] momenten. Geregeld spreekt met getuigen en met commissaris Karels. Hij laat zijn invloed gelden, maar voor zijn eigen rol in de zaak Marietje Kessels is hij nooit verhoord. Wel wordt hij in 1910 door het Vaticaan benoemd tot geheim kamerheer.
Datzelfde jaar overlijdt hij op 6 november op 59-jarige leeftijd.
Koster Johan van Istedaal wordt als verdachte opgepakt, maar enkele weken later weer vrijgelaten. Hij vertrekt na afloop van de zaak Marietje Kessels naar Veghel, waar zijn vrouw zich dan al eerder heeft gevestigd. Later zal hij naar Den Haag verhuizen en overlijden op 97-jarige leeftijd in 1960.
Dat is hetzelfde jaar dat schilder August Mutsaers overlijdt. Hij wordt 86, maar zijn leven [00:44:00] verloopt na zijn arrestatie voor de moord op Marietje heel anders dan dat van de pastoor of de koster. Want ja, advocaat Pels Rijcken weet hem wel vrij te pleiten, ook in hoger beroep. Maar dat betekent niet dat de schilder daarmee een streep kan zetten onder de zaak.
Sterker nog, hij komt nooit meer los van Marietje.
Meerdere keren wordt Mutsaers onterecht in de krant doodverklaard. Zodra er een kind wegloopt of spoorloos is. Altijd valt al snel de naam van deze schilder. Volgens de overlevering riepen verontruste moeders hun kinderen binnen als hij over straat liep. Tot in de jaren vijftig. Het verhaal van toen was inmiddels hun waarheid van nu
De film waar dat script al voor klaarlag, dat ging niet door. En Christian en ik, ook [00:45:00] wij vonden tijdens ons onderzoek nooit een dader van de moord op Marietje. Dat hadden we stiekem wel gehoopt, maar niet echt verwacht. Maar wat ook niet was verwacht, is dat tijdens het maken van onze podcast er wel honderden nieuwe archiefstukken opdoken.
Een spectaculaire vondst. We spraken met betrokkenen en deskundigen en kwamen op bijzondere locaties. Het script van woensdag 22 augustus 1900 kan hiermee verder worden geschreven. Personages kunnen uitgewerkt, nieuwe scènes ingekleurd en dialogen toegevoegd. Het verhaal kan nog beter worden verteld, maar nog altijd is het plot niet volkomen opgehelderd, de waarheid niet gevonden.
Welk drama er zich precies die dag afspeelde in het duister van de Noordhoekse kerk in Tilburg, blijft daarmee in de geschiedenis gehuld. [00:46:00] Of toch voor nu
Ships leave early this morning
The urge to scream, but I kept inside. Dit was de laatste aflevering van Moord op Marietje. De volgende keer komen Christian en ik nog één keer terug met een extra aflevering bij deze serie waarin we in gesprek gaan over ons onderzoek, het maken van deze serie en waarin we ingaan op vragen van luisteraars.
We hebben al een aardig stapeltje binnen, maar heb jij nu ook een prangende vraag? Laat het ons weten! Mail je vraag naar podcast BHIC punt NL of spreek een berichtje in op onze WhatsApp. [00:47:00] Meer informatie vind je in de shownotes. Abonneer je op onze podcast Het geheugen van Brabant Moord op Marietje en mis geen enkele aflevering.
Te vinden in je favoriete podcast-app en via BHIC punt NL. Slash Marietje. Met dank aan het podcastteam collega's Margot, Nienke en Mathilde voor het meedenken en alle op- en aanmerkingen. Anton, die dit keer in de rol van filmregisseur kroop. Marvin voor zijn kritische oor en zoektocht naar het beste geluid en Christian voor zijn strenge eindredactie.
Marietje. Het is wel een curieus verhaal. Het feit dat in de pastorie niemand weet of iets gehoord heeft. Ja. Onwaarschijnlijk. Ik ben niet op die plaats geweest, dus ik weet niet hoe groot. Maar dat is onwaarschijnlijk. We spraken voor deze serie met heel veel personen en instanties. Ja, maar dit is natuurlijk wel echt een misdaad die heel veel overtreft.
Want ze had ze gezegd van die [00:48:00] aanranding twee maanden eerder. Nou ja, bij wijze van spreken in, in, in, in de vorige eeuw al awareness ontstond over forensisch onderzoek. En dit is natuurlijk fantastisch wat hij gedaan heeft. Je kunt feiten vertellen over wat er is gebeurd en hoe laat het was en wat voor dag het was.
Maar je kunt, als mensen dat echt beleven, dat ze het bijna als een film voor zich kunnen zien. Voor het maken van deze podcast deden we onderzoek in verschillende archieven en ook in het online krantenarchief Delpher. We spraken met nog veel meer mensen die je niet hebt teruggehoord in de podcast, maar die wel belangrijk zijn geweest voor ons onderzoek.
Waaronder schrijfster Liselotte van Leest, die het boek De zaak Marietje Kessels schreef. En voor deze aflevering bedank ik Erik en Anna Timmermans van Ghost Tours Tilburg, Ritchie Tessens Zoon Elisabeth van Nimwegen en patholoog Dingeman Rijken van het Nederlands Forensisch Instituut. [00:49:00] Tygo, Olivier, Elin en Josefien van basisschool Panta Rhei uit Tilburg, Kirsten Nelson en Ronnie Rozenbrand van het Instituut voor Maatschappelijk Welzijn.
Muzikant Andreas van Zoelen, forensisch rechercheur Carina van Leeuwen en schrijver Ed Schilders. Zonder hen was deze podcast echt niet mogelijk geweest.
En tot slot bijzondere dank aan de Brabantse singer songwriter Imme, die haar prachtige nummer Home by tonight als soundtrack voor deze podcast leende. Die
extra aflevering waarin Chris en ik nog een laatste keer terugblikken op het verhaal van Marietje, komt deze zomer online. Abonneer je nu in je eigen podcast app. Dan komt hij [00:50:00] vanzelf naar voren in je afspeellijst.
Christiaan Ik zat te denken die vraag wie vermoordde Marietje? Was dat eigenlijk wel de juiste? Ja, nou, daar zeg je zoiets. En ik heb ook eens zitten denken. Eigenlijk gaat het niet zozeer om de vraag wie. Maar meer de vraag ja, hoe kon dit gebeuren? Eigenlijk is dat misschien nog wel een veel belangrijkere vraag.
Ja, maar, maar, maar. Zonder te willen weten wie de dader is, zeg maar zonder die brandende nieuwsgierigheid. Ja, dan was het toch onmogelijk om dit te maken? Ja, nou, dat wel. Maar om dan wel uiteindelijk in ieder geval gaandeweg tot inzicht te komen dat geschiedenis gewoon niet enkel draait om losse feiten, maar meer om verbanden, oorzaken en gevolgen.
Dus meer wat is er toen gebeurd en waarom moeten we ons daar nu nog altijd druk over maken? Ja, en als je dat [00:51:00] zo zegt, denk ik eigenlijk is dat gewoon weer een nieuwe podcast. Goed idee.