4MISTIGE ZAAK
[00:00:00] Als ze haar hoofd om de hoek van haar slaapkamerdeur steekt, piept dat een beetje. Ze probeert het echt zo zachtjes mogelijk te doen, maar het is een oud huis. Alles piept en kraakt, vooral 's nachts. De badkamer is aan het einde van de gang. Dat is maar een klein eindje van haar eigen kamer. Ze is al tien jaar en heus niet bang, hoor.
Maar aan de muur hangen foto's van haar familie van vroeger. Overdag kijkt ze graag naar de portretten van haar opa's en oma's, maar 's nachts, als ze even naar de wc moet, richt ze haar blik naar de grond en loopt ze zo snel mogelijk door. Want als ze wel kijkt, dan lijkt het net alsof haar [00:01:00] grootouders haar streng aankijken.
Alsof hun ogen haar volgen. Dat is echt niet zo, hoor. Dat weet ze heus wel. Maar toch trekt er een rilling door haar heen. Het komt door die schaduwen in het donker. Schaduwen tegen de vloer. Schaduwen tegen de muur. Met snelle stappen loopt ze over het kriebelig tapijt dat over de houten vloer ligt. Voelt ze nou een koude wind langs haar benen gaan?
Als ze voorbij de spiegel loopt, blijft ze opeens stokstijf staan. In de spiegel ziet ze een soort witte mist en in die mist doemt een gestalte op. Een vrouw. Daar is ze weer. Lang en slank in een mooie witte jurk, een kaars in haar hand, haar [00:02:00] blik naar beneden gericht Het meisje voelt haar hart in haar keel kloppen, staat aan de grond genageld.
Dan kijkt de vrouw opeens op. Het kaarslicht verlicht haar gezicht en haar ogen zijn nu strak gericht op het meisje
En op zoek naar Koen
Het is misschien wel Brabants oudste cold case, want voor de moord op Marietje Kessels is nooit een dader veroordeeld. Maar 125 jaar later duiken er nieuwe archiefstukken op en zetten we het onderzoek voort. We spreken met familie, [00:03:00] forensisch experts en advocaten en komen op onbekende locaties op zoek naar antwoord op de vraag wie vermoordde Marietje Kessels?
Je luistert naar Moord op Marietje. Een zesdelige serie van Het Geheugen van Brabant, de podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum. Mijn naam is Marilou Nillesen en dit is aflevering vier Mistige zaak.
Ja, ik zie het, zegt ze. Ik zie het. Het is een lange, slanke dame met een witte jurk aan en lang grijs haar. En ze loopt met een blaker door de gang en ze is op zoek naar ene Koen. Dat is een Koen Pels Rijcken. Koen is een. Is een naam in de familie. Dat antwoord dat Koen een naam is in de familie [00:04:00] komt van Miek Pels Rijcken, kleindochter van de fameuze advocaat Frans Eduard Pels Rijcken.
Wie deze eigenzinnige advocaat precies was en wie die mysterieuze dame in de gang, dat hoor je in deze aflevering, Want dit keer verlaten we het Tilburg van Marietje en gaan we naar Breda op zoek naar het huis van advocaat Frans Pels Rijcken, de man die zo'n cruciale rol inneemt in de zaak Marietje Kessels.
Als protestantse advocaat kiest hij ervoor om pro Deo een schijnbaar onmogelijke taak op zich te nemen het in de rechtszaal verdedigen van de enige verdachte in deze zaak, de arme schilder August Mutsaers. Wat dreef deze Pels Rijcken daartoe? Het zijn allemaal mooie [00:05:00] negentiende-eeuwse lijst gevels.
Prachtig gerestaureerd trouwens ook. Ik zie een mooie toegangsdeur. Zo moet het er ook rond 1900 uit hebben gezien. Ja, dit is het beeld wat Frans Pels Rijcken ook moet hebben gehad. Dat wil zeggen we lopen door de Nieuwstraat, een van de oudste straten van Breda. Het staat vol monumentale panden klooster, weeshuis en heel veel mooie gevels.
En bij een van die gevels, daar moeten we zijn. In dat witgepleisterde huis met groene luiken voor de ramen en een ouderwetse klopper op de voordeur. Begin vorige eeuw woont en werkt daar Frans Eduard Pels Rijcken, advocaat in de zaak Marietje Kessels. Ja, kijk, hier. Hier bij zeventien, vijftien. Dan moet het hier zijn.
Nummer dertien. Het is een indrukwekkend huis en Chris en ik staan wat aarzelend voor de [00:06:00] deur. Even kijken. 10.00 uur. Is nog een beetje vroeg, vind je niet? Ja, 6.10u. Maakt niet veel uit natuurlijk. Nee, het is nog steeds heel vroeg. Is 6.10u. 6.10u.
Dit is een huis waar ooit prins Hendrik bleef slapen met een schat in de kelder en een spook op zolder. Dit is een bijzonder huis. Oh spannend! Ik ben benieuwd. Ja, wat zullen we doen? We gaan kloppen op de deur. Aan jou de eer. Ik denk dat er een butler open gaat doen.
Oh oké.
Ja hallo. Nou ja, ze doen niks. Zijn jullie bang van honden? Nee, nee, wij zijn wel. Zes generaties pels rijken hebben in dit prachtige pand [00:07:00] gewoond. En terwijl al die mensen komen en gaan, blijft dit statige huis een stille, stijlvolle getuige van al hun levensverhalen. Dit huis vol smaakvolle ornamenten en elegante beelden met talloze vertrekken en aan de muur een gigantische stamboom.
Wel prachtig. Je waant je een beetje echt in de negentiende eeuw. Ja. Ja. Ja. Ja. Ja. Het is inderdaad uit. Nou ja, hier is de stamboom. De stamboom. Ja. Want Christian en ik kijken onze ogen uit. Zo. En dank dat we zomaar binnen komen binnen. Ja. Ja, bijzonder. Ja. Het is alleen al enorm een uitdaging om gewoon een keer met zo'n deur toch te openen.
Dit pand lijkt in niets op de huizen waar wij zelf zijn opgegroeid. Dat jullie familie daar nog recht op komt. [00:08:00] Waarover gaat het nu? Een schat die verborgen zou zijn. Serieus, een schat? Ja. Je hoorde haar net ook al even. Dit is de stem van Saskia Frisserd Nuijten, de vrouw des huizes. Het geslacht Pels Rijcken woont hier niet meer, maar deze bewoners hebben zich ook enorm in de geschiedenis van dit huis verdiept.
Hartelijk en gastvrij leidt Saskia ons van de gang naar een bijkamer grenzend aan de woonkamer. De rest van het huis lijkt wel een museum, maar in deze kamer wordt geleefd met boeken in de kast, kranten op tafel en speelgoed op de vloer. Vanuit de kamer kijken we de tuin in, die zo groot is als een klein park.
En die boeken en die krantenknipsels op tafel, die gaan allemaal over dit huis. Saskia heeft een enorm archief aangelegd, heeft alles wat ze maar kon vinden verzameld in mappen. Over [00:09:00] dit huis, over de geschiedenis en zijn bewoners. Of over tijdelijke logés zoals prins Hendrik, die hier nog wel eens wilde overnachten.
Omdat dit huis in 1901 het eerste huis in Breda was met op olie gestookte verwarming en warm water. Dat hier die beroemde advocaat heeft gewoond, is voor haar dan ook geen verrassing. Maar zijn nazaten, die kent ze niet. En die stappen nu op onze uitnodiging binnen in het huis van haar en haar man
Ja, en ik begrijp dat mijn, mijn overgrootvader, uh, ook nog een topvindersclub heeft opgericht hier in Breda. En er is ook een hoeve, een boerderij vernoemd. Of hij heeft een van die pelsrijken gehad, een hoeve. Die schijnt de pelsrijkhoeve te heten Arjen Pels Rijcken is achterkleinzoon van Frans Eduard.
Het is voor hem [00:10:00] de eerste keer dat hij in het huis van zijn overgrootvader komt. Oh, daar is Miek. Ja. Tenminste, ik zie iemand voor de. Maar dat geldt niet voor Miek. Zij is een van de kleindochters van de advocaat. Met een modieus regenhoeden, een vouwfiets en haar kwieke verschijning lijkt ze in niets op de bijna tachtig levensjaren die ze telt.
Dit is dus aangebouwd, hè, eigenlijk In jouw tijd al of niet? Nee, lang voordat ik hier ooit binnenkwam. Want dit was de tuin. Dit, dit was open naar de tuin. Oké. Ja. Ja en, en ik heb natuurlijk ook een paar foto's. Niet de mooiste, maar wel wat bij me. Ja. Dus, uh, ja, zeg het maar wat u, wat u wil horen. Ik, ik . Ja, want ook.
Het onderzoek van Chris en mij door de archieven is doorgaans concreet voorzien van absolute feiten en zekere uitkomsten. Maar het mysterie [00:11:00] blijkt nooit ver weg en onze zoektocht brengt ons op plekken waarvan wij niet kunnen zien wat er zich achter de volgende hoek bevindt, wat van belang zal zijn of niet.
En dat is onze grootste uitdaging. Betekenis vinden in ontmoetingen met mensen die de zaak Marietje Kessels bijvoorbeeld via hun grootvader nog bijna kunnen aanraken. Om niet alleen de feiten in de archieven te leren kennen, maar ook de verhalen en herinneringen te horen. Om die brug naar het verleden te slaan en te zien wat er toen gebeurde.
Via Miek en Arjen hopen we meer te weten te komen over de man achter de advocaat. Dat die, die zei tegen een, een, een mooi mens. Een mooi mens. En op, op welke manier, uh. Van binnen . Ja. Ja, uiteraard. Streng. Een beetje gereserveerd. Toen mijn moeder in de familie kwam, toen zei ze: ja, ik was een beetje bang voor hem eigenlijk.
Maar later zei ze, ze heeft hem heel erg leren [00:12:00] waarderen.
Om meer te weten te komen over Frans Pels Rijcken praten we niet alleen met Miek en Arjen, want Christian en ik beginnen deze zoektocht in zijn eigen papieren nalatenschap. Zijn persoonlijk archief. Maar liefst twintig meter. Dat is meer dan 150 dozen. Dat is echt heel veel voor één familie. Het grootste deel hiervan bestaat uit procesdossiers.
Want ook de vader van Frans Pels Rijcken en zijn oom. Zij waren ook al advocaten en procureurs in Breda. Hun archief maakt ook deel uit van deze hele collectie. Frans Eduard, zelf geboren [00:13:00] in 1861, stapt dus in hun voetsporen en na zijn rechtenstudie trouwt hij met Martha Beijnen en ze krijgen drie kinderen.
Carolina, Frans junior en Leonard. Frans Spels Reiken, net veertig, vader van een jong gezin, veegt zijn agenda voor tien maanden leeg voor die ene zaak, die van Marietje Kessels. En er is natuurlijk ook zo'n rechtszaak. Het is ook een beetje theater. Ja. Maar dat zie je hier natuurlijk ook. Theater, maar dan wel gebaseerd op de dingen die hij zelf weer vindt.
Honderden handgeschreven en getypte brieven, verklaringen, notities. Frans Spels Reiken neemt iedere letter die met de zaak van doen kan hebben tot zich. En zo lezen we in zijn aantekeningen alle verdere ontwikkelingen daarin terug. Hoe de koster van Istedaal kort na de moord wordt [00:14:00] aangehouden, maar niet lang daarna toch weer op vrije voeten komt.
Hoe slecht de schilder Mutsaers voorstaat met het pakketje bebloede kleding van Marietje in zijn bezit. Hoe het politieonderzoek door Karels en zijn team wordt beëindigd en de zaak nu in handen komt te liggen van het Openbaar Ministerie en voor de rechter wordt gebracht.
Zelden of nooit werd er een misdaad gepleegd dat zozeer op het gemoed heeft gewerkt van bijna het gehele Nederlandse publiek als de afgrijselijke daad waarvan dit strafproces het gevolg is. Toen in het laatst van augustus van het vorig jaar door de nieuwsbladen de mare werd verspreid van de geheimzinnige verdwijning en daarmee van de afgrijselijke moord van het 11-jarig meisje, ging er een schok, een rilling, een huivering door het land.
En al naar gelang [00:15:00] van meerdere bijzonderheden bekend werden, nam de onrust en de afschuw over de wandaad steeds meer en meer in hevigheid toe
Dagen, ja maanden moet Pels Rijcken in zijn werkkamer aan de Nieuwstraat hebben doorgebracht. Die kamer waar nu alleen de verhalen van kleindochter Miek nog aan hem herinneren. Die zei Het was een, een mooi mens. Recht door, recht aan. Kon geen onrecht verduren. Ja, en dat vind je terug in die in die zaak van Margrietje Kessels.
Voor Frans Spels Reiken is dit geen doorsnee zaak, [00:16:00] deze gruwelijke moord op dit elfjarige meisje. De zaak Marietje Kessels kruipt onder zijn huid. Hij neemt het mee naar huis Markant dossier in het omvangrijke archief is de grote map waarop in keurig handschrift staat geschreven: de Tillburgsche zaak.
Tilburgs met sch. Een bruine map met een harde kaft, zorgvuldig met touwtjes dichtgeknoopt en opgeborgen. We vinden hierin zijn handgeschreven slotpleidooi, dat bijna vijf uur zal duren. Zowel om het aangrijpende der zaken heeft hij later nog in de kantlijn bijt ook het duistere van de zaak, het duistere, aangrijpende der zaak.
Dus hij heeft daar echt nog dingen aan toegevoegd om het nog eens aan te zetten. Met Chris blader ik er door heen om te zien hoe Pels Rijcken zich voorbereidde op dit slotpleidooi. Dit is ook nog mooi met die riem eens kijken. [00:17:00] En wanneer ik nog één wens daarbij mag voegen, kruisje gericht tot de rechtbank.
Ja, en dan draait hij zich om, denk ik dan. Dat weet ik niet. En dan zegt hij een wens die ik met te meer vrijmoedigheid uit. Ja. Ja. Dus niet alleen heeft hij die, die 64 bladzijdes gewoon tot op woordniveau nauwkeurig voorbereid, maar ook naar wie kijk ik op welk moment? Tot wie richt ik me? Hij heeft echt.
Pels Rijcken krijgt voor elkaar wat niemand meer voor mogelijk had gehouden. Hij zaait twijfels rond de schuld van Schulte Mützers. Hier zie je ook heeft hij ook weer hier een woord onderstreept. Ik ben overtuigd van elkanders goede bedoeling om de waarheid te zoeken. Dus je ziet ook van dit woord moet ik met nadruk noemen in de rechtszaak.
Niet alleen door zorgvuldig alle bewijzen van het Openbaar Ministerie te weerleggen, maar [00:18:00] ook door zijn pijlen te richten op wat iedereen dacht, maar niemand durfde uitspreken: de dubieuze rol van de kerk. Pels Rijcken gaat zelfs zo ver om koster Johan van Istedaal van meineed te beschuldigen. De koster zou valse verklaringen hebben afgelegd over waar en wanneer hij was op de dag dat Marietje verdween.
Ik heb lang geschroomd en bij veel verklaringen van veel getuigen gezwegen. Maar nu komt het me voor, nu vier getuigen onbetwistbaar verklaren dat zij Van Istedaal de deuren hebben zien sluiten. Welke verklaringen lijnrecht staan tegen de onder ede afgelegde verklaring van Van Istedaal dat dit te bar is.
Ik zie mij dus verplicht de rechtbank te vragen een onderzoek in te stellen naar meineed door de koster Ja, tot een echt onderzoek naar de koster komt het niet meer, want ook daarin spreken echt veel te veel getuigen elkaar tegen. Maar door alle twijfels over de [00:19:00] ware daden van Koop pels rijke nou wel dat de aandacht wel ook is afgeleid van August Mutsaers, want die staat dan niet meer onomstotelijk vast, zoals voor de rechtszaak echt wel het geval was als de dader als de moordenaar.
Ik vind het wel frappant dat zo'n protestantse advocaat dan zo midden in het katholieke Brabant met zijn vinger durft te wijzen naar de kerk in een moordzaak die door het hele land wordt gevolgd. Ja, ja, hij zal geen vrienden hebben gemaakt in de parochie. En dat is nog voorzichtig uitgedrukt, want in de Nieuwstraat huist niet alleen het kantoor van advocaat Pels Rijcken, daar woont ook zijn gezin.
Daar zijn ook de slaapkamers van zijn kleine kinderen.
En nou mijn grootvader die voelde op zijn klompen dat dat niet klopte dat hij beschuldigd werd. En die ging er echt voor. Die ging ervoor. [00:20:00] En ik weet wel hij als protestant in dit katholieke Breda en, en de kerk die dus aangevallen werd. En toen zijn er hier toch wel stenen door de ruiten gegooid en met bloed beschreven brieven van meneer Van Rijcken.
Dan moet je toch maar uit je hoofd laten om die muzzels te verdedigen. Ja. Ja. Ja. Ja. En dan? Dan is mijn grootvader ook eentje die zegt Nou ja, zegt hij, die gaat er echt voor. Dan gaat hij juist door. Ja, die kon dat onrecht niet verdragen. Dat dat zo'n onschuldig mens als een schilder, jonge vent, dat hij daar echt beschuldigd werd van een moord.
Met excuses voor de kraak op de lijn, maar Miek Pels Rijcken zet haar grootvader in een paar woorden raak neer. Onverschrokken, niet gevoelig voor dreigementen en met een sterke drang naar rechtvaardigheid.[00:21:00] 
Voordat we verder gaan om te horen hoe Frans Pels Rijcken was als grootvader, als mens, is het de hoogste tijd om een eerdere toezegging na te komen. Een rekening die we bij je hadden openstaan, samen met forensisch rechercheur Carina van Leeuwen. Vanwege dat ene hele kleine envelopje. Even kijken. Ik krijg nu een, een heel mooi envelopje met een zegel.
Mini envelopje. Nou kijk, een stukje groen geverfd hout, zijnde overtuigingsstuk behorende bij proces-verbaal. Nou, er staat een nummer. De datum 12 juli 1901 inzake de moord op Maria Kessels. [00:22:00] Tilburg, 12 juli. Met daarin een heel klein stukje hout. Nou, ik, uh, ik ga het, ik heb het envelopje in handen. Ik heb, uh, handschoenen aan.
Wat Carina dit keer met handschoenen ook echt tussen haar vingers kan pakken. Ik, uh, kijk nu naar de achterkant waar het zegel zit. Nou, daarboven is het envelopje al open, dus ik ga het nu het stukje eruit halen en ik hou het een beetje weg. Want ja, mijn forensisch hart zegt toch dat ik dit eigenlijk met een mondkapje moet doen.
Nou, wat ik zie is een stukje hout. Nou, ik denk dat het niet groter is dan een centimeter of zeven, acht. Uhm, het is afgezaagd zo te zien. Niet helemaal netjes. Het laatste stukje is afgebroken. Het is groen. Het is niet helemaal gedekt in verf, want ik zie ook gewoon nog de, het blanke hout erdoor. En, uh, één kant.
Even kijken, hoor. De verf zit aan drie kanten. Aan één kant zit het niet. Ik vind het lastig om te [00:23:00] zeggen, want dat is wel apart. Maar het begint Chris en mij al snel te dagen dat hoe enthousiast Carina ook is, ze toch vooral ook vragen blijft houden. Ja, ik wil natuurlijk vooral weten waar dit vandaan komt.
Want komt dit van de plaats delict? Hier zouden we, uhm, nou ja, dat luminol onderzoek nog op kunnen doen. Vinden we daar bloed op? Dus spraken we af dat Chris nog eens in het archief zou duiken, op zoek naar meer sporen. Sporen die de mist rond de herkomst van dit kleine stukje hout konden doen optrekken.
En hij vond extra inventarislijsten van het in beslag genomen bewijsmateriaal.
Terug op de Citadel bladert Carina samen met ons door die inventarislijsten. Overzichten van alle zogenoemde stukken van overtuiging die door de politie in beslag zijn genomen. Twee planken en [00:24:00] enige splinters Afgepast verzameld. O nee, o nee, wacht. Apart verzonden staat erbij. Nog een plankje Nou, sommige dingen vind ik lastig om te lezen, want het is een heel mooi schuinschrift.
De een biedt meer informatie dan de ander. Even kijken. Een plankje waar, want het is die nummer twaalf. Een plankje waarop groene verf. In beslag genomen ten huize van de verdachte. Mutsaers. Mutsaers. Door Loentjes. Loentjes. Oké
Ten huize van de verdachte waar wij echt hoopten een stukje hout uit de kerk, misschien wel een stukje hout waarop nog bloedsporen te vinden zouden kunnen zijn. Want dit is eigenlijk de enige aanwijzing die ik in ieder geval [00:25:00] kon, eh, eh, vinden op al die overzichten van, eh, eh, eh, stukken van overtuiging.
Ja. Lijkt nu bevestigd te worden dat dit houtje niet uit de kerk afkomstig is, maar in beslag is genomen bij de schilder August Mutsaers thuis.
Verschillende scenario's passeren de revue. Karina legt uit dat het stukje hout bijvoorbeeld als referentie materiaal heeft gediend, dat ergens verf is gevonden en dat dit is gelegd naast monsters van verf die een schilder thuis zal hebben gehad. En ja, inderdaad werd op het japonnetje van Marietje verf aangetroffen.
Ook zouden we nog in verklaringen van mutsaars kunnen nazoeken of het daarin wellicht nog nadere informatie te vinden zou zijn [00:26:00] over dit stukje hout. Maar hoe het ook zij, in geen van alle scenario's kan er nog bloed van Marietje worden aangetroffen op dit kleine stukje hout. Maar wacht, we hebben nog een ijzer in het vuur.
Want vorige keer vroeg Carine ons of we enig idee hadden wat er met de plankenvloer uit de Noordhoekkerk zou zijn gebeurd
En we stuiten toen op Johannes Peters met zijn bedrijf Fluminalis. Ooit begonnen met het ophalen van heiligenbeelden boven op zijn Kever, maar inmiddels een aanzienlijk bedrijf en ik krijg Johannes te pakken Want u heeft een bedrijf in kerkinterieurs. Zeg ik het zo goed? Ja. Oké, en u bent destijds ook in de [00:27:00] Noordhoekkerk in Tilburg geweest?
Ja, dat was in, uh, in mijn aanvangstijd en, uh, toen kreeg ik de tip dat ik bij iemand, uh, kon informeren over de, over het inventaris van de zogenaamde Noordhoekkerk in Tilburg. Die, die was toen al net gesloopt. Ja. En, uh, het, het grootste deel, hij bijna alles weer was opgeslagen. Het bisdom had daar geen plek voor.
Dus als iemand de mogelijkheid had om al dat materiaal uit die kerk op de kop te kunnen tikken. Niet alles. Ik kon ook zeker niet alles kopen, omdat, uh, ja, lag heel, heel, heel gevoelig natuurlijk. Ja. En het bi-, het bisdom wilde er ook niet als zodanig in één keer vanaf. Nee, nee, nee. Maar heeft u toevallig toen ook, uh, planken uit de vloer kunnen meenemen?
Nee, nee, uh, kijk, die, de, de bouwmaterialen die, uh, die, daar had hij ook geen interesse in. En er heeft natuurlijk, ja, in die tijd was, waren bouwmaterialen met planken waren wel gewild [00:28:00] om daar weer een, een, een, een vloer van te recyclen, zeg maar. Ja. Maar, uh, daar heb ik ook helemaal niks van gezien. Ik weet ook helemaal niet waar de bouwmaterialen gebleven zijn, als die al bewaard gebleven zijn.
Ja, ja. Want dat gebouw is, uh, heel, binnen hele korte tijd is dat, uh, is dat besluit genomen en is die ook gesloopt. Ja. En, uh, ja, het bisdom was toen heel goed in het verdonkeremanen van van alles wat aan een kerk zat. Ja. Als het maar niet, als het maar niet in wereldse handen kwam. Ja. Laten we het zo zeggen: het mocht niet profaan gebruikt worden.
Nee. Want het was allemaal, allemaal gewijd goed, tot en met, uh, de, de, de stoelen en de vloeren toe, dachten ze. Dus ja, daar kwam je eigenlijk heel moeilijk aan in die tijd.
Het gaat om de [00:29:00] reis, niet om de bestemming. Ik weet het. En toch blijft het even slikken als je je troeven zo uit handen moet geven. Omdat je altijd hoopt op meer
We doen de deur van het Citadel achter ons dicht, de plek waar we via zijn archieven al veel meer te weten zijn gekomen over de advocaat Pels Rijcken, en openen wederom de deur van het huis aan de Nieuwstraat in Breda om verder kennis te maken met de persoon Pels Rijcken Kijk ja, zijn ogen werden hoe langer hoe slechter en mijn moeder zei altijd: hij was blij als het zo licht bewolkt was, want dan was het licht scheller.
Ja, dan kon hij beter zien Want dat hij een indrukwekkend advocaat is, is ons inmiddels wel duidelijk geworden. Maar Pelser Rijcken is ook gewoon een man van vlees en bloed. [00:30:00] Uit een briefwisseling tussen zijn vrouw en zijn dochter leren we hem meer persoonlijk kennen. Dat hij elke morgen een koud bad neemt in een zinken zitbad.
Dat hij zich ergert als zijn kinderen giechelen als hij zijn courant leest. Dat hij erg moet wennen als hij een kunstgebit krijgt. Zijn vrouw schrijft Hij heeft dan eindelijk zijn nieuwe gebit, maar heeft steeds moeite met eten en bovendien maakt de dokter Leenders er korte tanden in op vaders verzoek.
En nu staat het hem niet. Het geeft hem een kleiner, ouder gezichtje. Hij lispelt een weinig en murmelt. En zelf schrijft Frans ook. Na een bezoek aan hun dochter in Londen noteert hij. Het leven is gelijk een droom. Dat beleven wij nu weer. Intussen hebben wij veel merkwaardigs gezien het drukke straatleven, de grote drukte van [00:31:00] mensdom in lunch en tearoom.
Men heeft daar den indruk van een nooit ophoudende stroom mensen die niet te verzadigen is. Je leest als het ware de verwondering in zijn stem hoe hij de wereld ontdekt. Een wereld die groter is dan de rechtszaal of zijn eigen huis in Breda Het zijn allemaal maar kinderherinneringen, hè, van die flitsen eigenlijk.
Maar ik, ik heb een hele vage herinnering dat ik door die deur naar binnen kwam en daar mijn grootvader zag zitten. Maar dan, dan was ik dus twee of drie of zo. Maar dat is misschien ook wel van een foto. Je weet het niet
Maar misschien is dat ook wel dat dit huis met je doet, dat je soms meent dingen te zien. Als Frans en Martha vijftig jaar getrouwd zijn, schrijven hun kinderen een feestelijk tableau vivant vol anekdotes uit de familie. Onder de titel Portretten [00:32:00] kijken u aan is als eerste het woord aan
Ik ben de geest van het huis, de geest van het huis aan de Nieuwstraat. Te midden van het feestelijk gedruis vraag ik aandacht voor wat u hier zien gaat.
De geest. Ja, ja, dat hoor ik wel vaker, dat soort. Want ja, in dit oude pand aan de Nieuwstraat huist een geest. De verschijning van een vrouw. Of Pels Rijcken ooit zelf die geest heeft gezien is niet duidelijk, maar zijn vrouw wel, denkt kleindochter Miek. Grootmoeder, die was, die was een beetje paranormaal.
Dat zei ze wel. Die was paranormaal. Ja, mijn grootmoeder was een beetje paranormaal. En waar, waar liggen nou die achtergronden? En die geest liet zich meer recentelijk vaker zien op dit adres. Op een gegeven moment vraagt mijn dochter, jongste dochter van: [00:33:00] Goh mama, zie jij dat ook wel dat er net of er een witte mist zo door de gang gaat?
Ik denk oh ja, ik wilde niet te veel daarover. Ik denk anders gaat ze niet meer naar bed. Ik zeg: ja, ja, dat ziet mama ook wel eens. Nou, mijn tweede dochter, die had er een naaiateliertje boven en die zei op een gegeven moment ook: ja mam, er loopt gewoon een mevrouw door de gang met een lange witte jurk aan en lange haren en ze loopt met een kaars en ze is op zoek naar ene Coen.
Er is een Coen Pels Rijcken. Coen is een, is een naam in de familie. Ja, in die uitgebreide stamboom van de familie Pels Rijcken komt in de vroege negentiende eeuw ook een Coenraad voor, zoon van Catharina. Zoals ook die geest zou heten. Maar kennelijk heeft de geest inmiddels het huis verlaten, want er hangt 's nachts geen mist meer in de gang.
Maar mist is er wel altijd blijven hangen in de zaak Marietje Kessels. Een mist die Frans [00:34:00] Pels Rijcken zelf mee heeft gecreëerd. Het onderzoek naar meineed door de koster ging weliswaar niet door, maar op talloze punten wist Pels Rijcken twijfel te zaaien. zoveel vragen en open eindes in een rechtszaak.
Daar kun je niemand mee veroordelen. Ook een arme schilder niet. Wij hebben gezwoegd, ik mag misschien zeggen geleden onder deze zaak. Niet zozeer om de ontzaglijke massa der te verwerken stof, als wel om het aangrijpende der zaak. Ik pak nog even dat feestgedicht erbij, bestemd voor het jubilerende echtpaar Frans en Martha.
Het gaat verder vol aandacht voor vaders, taalkunst, moeders talent het gezellig te maken. En uiteraard gaat het ook over de advocatuur waarin maar één zaak specifiek wordt uitgelicht en daarin ook de rol van mevrouw Pels Rijcken wordt benoemd.[00:35:00] 
Zo denk ik nog aan de weken voor de Tilburgse zaak waarin ze haar man hielp voorbereiden voor diens zware pleiterszaak. Trouwens, wat ze ieder deden: ze steunden elkander altijd weer. En van al wat elk tot stand bracht, komt hun beide steeds de eer
Voor achterkleinzoon Arjen, die je in het begin ook al even kort hoorde, zijn de verhalen over Frans Pels Rijcken iets van vroeger. En tegelijkertijd is deze overgrootvader dagelijks nog dichtbij Ja. En klopt het nou ook dat u een ring draagt van uw? Ja. Ja. De ring. Deze van dit is de zegelring met familiewapen en die heb ik van mijn vader gekregen die hem van zijn vader heeft gekregen.
Ook de vader van Miek en die is daarvoor van Frans Eduard [00:36:00] geweest. Dus dit is vier in ieder geval vier generaties terug te herleiden. Wat bijzonder! Ja. Draagt u hem dagelijks? Altijd. Altijd? Ja, sinds ik 27 ben draag ik hem altijd.
De strijdkracht van deze verre grootvader, zijn drang naar gerechtigheid leeft verder in de familie. Bij de één iets meer dan bij de ander, maar wie ermee behept is, weet van wie hij het heeft. Want als er iemand in die beginjaren duizendnegenhonderd was die de ware toedracht had kunnen onthullen, dan moet dat Frans zijn geweest.
Als enige durft hij een reconstructie te ontvouwen. De verkrachting van Marietje moet hebben plaatsgevonden in de catechismus kamer, want daar was ook water gevonden. Water waarmee haar lichaam is gewassen. En wie zijn slachtoffer wast, meende Pels Rijcken, is niet van plan het te doden, [00:37:00] maar met zoete woordjes te sussen en te laten gaan.
Maar op het moment dat Van Istendaal het meisje uit de kerk wil leiden, komt de oude postbode jongbloed binnen. De man die niet veel later gekerm hoorde, die ook verklaart dat hij een woeste koster heeft gezien, maar die later die verklaring weer intrekt nadat de pastoor bij hem op bezoek is geweest.
Omdat koster Van Istendaal bang is dat door de komst van de postbode alles zou uitkomen, doodt hij Marietje op het zangkoor, aldus de theorie van Pels Rijcken. 's Avonds zal de koster haar lichaam naar het verwildsel brengen, wat schrammen op haar lijf achterlaat door het schaven van de rug tegen de treden.
Met zijn overtuigingskracht, welsprekendheid en kennis van zaken zet Pels Rijcken zijn verhaal neer. Niet bang voor de katholieke kerk, maar het hoofddoel van deze advocaat was niet het vastzetten van de dader. [00:38:00] Zijn hoofddoel is het vrijpleiten van schilder Mutsaers. En dat lukt hem. En daarmee valt een zware last van hem af.
En wanneer ik nog één wens daarbij mag toevoegen Laat het niet bij het onderzoek dat gij reeds hebt gedaan in de stukken en ter terechtzitting. Laat het niet bij hetgeen gij van mij zult horen tot verdediging van dezen beklaagde. Want mijne krachten zijn zwak in verhouding tot den omvang en de ingewikkeldheid der materie.
Want mijn stem is zwak in verhouding tot het ontzaglijk groote belang: het leven van een onzer medemensen, die naar mijne innige overtuiging onschuldig is aan het misdrijf, dat hier op het spel staat. Wanneer gij die bede verhoort, eerst dan zal ik gerust zijn, omdat dan een deel van den drukkenden verantwoordelijkheid van mij zal worden afgenomen.
[00:39:00] Ja
blijft blijft eeuwig doorzingen. Ik vertel het ook aan mijn kinderen. Oh kijk. Ja, ja. Ja. Ik heb ze ook dat boek gegeven, dus ik dacht lees het maar. Dat is een stukje familiegeschiedenis. Ja. Want doet mijn vader dan weer niet? Nee. Nou nee. Hoe kan dat nou? Nou ja, dat weet ik niet. Ja, dat moet hij ook doen. Nee, we.
We kennen het verhaal natuurlijk, maar hij gaat niet die boeken uitdelen van: jongens, lees dit. En mijn kinderen zijn niet eens Pels Rijcken. Nee.
We krijgen het [00:40:00] beeld van een standvastig advocaat, maar ook het beeld van iemand die niet alleen met zijn vrouw getrouwd was en zijn kinderen en kleinkinderen verzorgde. Ze moesten hem delen met zijn werk en de beklaagden die hij bijstond. Ook na zijn vrijspraak houdt Mutsaers contact met de advocaat.
En Pels Rijcken was een belangrijke verschijning in Breda in het maatschappelijk leven. Hij bekleedde talloze functies van oprichter van de Bredase burgerwacht en coach van de Cadetten roeivereniging tot beschermheer van turnvereniging Prins Hendrik. Een man die betrokken was en oprecht, die wilde strijden tegen onrecht.
Want ook ver na het overlijden van uw grootvader werd er dus binnen de familie nog veel over gesproken. Eindeloos. Nou ja, nog steeds. Ja, nog steeds. Ja. Ja.[00:41:00] 
I saw the ships leave early this morning bright
I felt the urge to scream, but I kept inside
'Cause the worst days always end with night
Volgende aflevering van Moord op Marietje kloppen we aan bij rechtspsycholoog Peter van Koppen. Is er een kans dat een dergelijk misdrijf na 125 jaar nog wordt opgelost? Een van de dingen waar ik het meest mee bezig ben is bewijs structuur van bewijs en de sterkte van bewijs. En dan vooral in strafzaken.
Maar Marietje, het is wel een curieus verhaal. En we [00:42:00] stappen rechtaf op de spreekwoordelijke olifant in de kamer nu we een afspraak hebben met advocaat mr. Jean van Zinick Bergman, familie van de pastoor. Ik kom me af voor dat dit binnen uw familie was. Nee, dat is nooit echt een onderwerp geweest, eerlijk gezegd nee.
En ook nooit dat mensen zeggen Van Zinick Bergman. Had dat nog iets te maken met of gaan mensen? Jawel, dat kom je vaak tegen natuurlijk. Ja. Abonneer je op onze podcast Het geheugen van Brabant. Moord op Marietje en mis geen enkele aflevering. Te vinden in je favoriete podcast-app en via BHIC punt NL.
Slash Marietje. Met dank aan iedereen die heeft meegewerkt aan deze aflevering en met speciale gastoptredens, dit keer van collega's Mariët en Ariëlle. En dank ook aan het podcast team collega's Margot, Nynke en Mathilde die er met hun op en aanmerkingen voor zorgen dat het verhaal steeds beter [00:43:00] luistert.
En dat geldt ook voor Anton, die daarnaast de kunst beheerst het verleden een stem te geven. Marvin ging alle verschillende opnames te lijf om op te poetsen tot betere audio en Christian was wederom een rigoureuze eindredacteur. Speciale dank dit keer aan Miek en Arjen Pels Rijken en de familie Frisserd uit Breda.
Tot slot deze prachtige soundtrack en we horen inmiddels dat ook heel wat luisteraars die kunnen waarderen is geschreven en gezongen door de Brabantse singer songwriter Imme. En ben je nou benieuwd naar het vervolg van deze podcast? Begin april staat de vijfde aflevering online, maar als je je nu in je eigen podcast-app abonneert op Moord op Marietje, dan komt die vanzelf in je afspeellijst.
Sa would leave the day after tomorrow. How make sure you want even know. And I'll [00:44:00] spare you the pain of which I gave away. And I'll write you a letter home. Because I'm sure I would find it. The place to call home